यो युद्ध कहाँ जाँदैछ र किन अन्त्य गर्न गाह्रो छ?”—वास्तवमा अहिलेको मध्यपूर्वको सबैभन्दा जटिल र निर्णायक प्रश्न हो। यहाँ सतहमा देखिने सैन्य आक्रमणभन्दा धेरै गहिरो राजनीतिक, रणनीतिक र मनोवैज्ञानिक तहहरू छन्।
इरान अमेरिका र इजरायलको अगाडि झुक्न तयार छैन। इजरायलले पनि निरन्तर आक्रमणको बारेमा कुरा गरिरहेको छ। ट्रम्पले कहिले अल्टिमेटम दिन्छन्, कहिले वार्ता भन्छन्। यो युद्ध कहाँ जाँदैछ, र किन यो अन्त्य गर्न गाह्रो छ ?
मध्यपूर्व फेरि एकपटक तनावको ज्वालामुखीको किनारमा उभिएको छ। Iran, United States र Israel बीचको वर्तमान टकराव केवल सैन्य शक्ति परीक्षण मात्र होइन, यो विश्वासको संकट, रणनीतिक असन्तुलन र अस्तित्वको भयले गाँसिएको गहिरो द्वन्द्व हो। बाहिरबाट हेर्दा यस्तो लाग्न सक्छ कि लगातार आक्रमण, कडा चेतावनी र शक्तिको प्रदर्शनले कुनै न कुनै निष्कर्षतर्फ लैजान्छ, तर वास्तविकता भने त्यसको ठ्याक्कै उल्टो देखिन्छ—तनाव घट्नुको सट्टा झन् तीव्र हुँदै गएको छ, र समाधानका बाटाहरू झन् साँघुरा बन्दै गएका छन्।
Donald Trump को नीति यस सन्दर्भमा विशेष रूपमा द्विविधापूर्ण देखिन्छ। कहिले उनी कडा अल्टिमेटम दिन्छन्, कहिले वार्ताको ढोका खुला राख्ने संकेत गर्छन्। यो रणनीति “दबाब र संवाद” को मिश्रण हो, जसले विपक्षीलाई कमजोर पार्दै सम्झौतामा ल्याउने अपेक्षा राख्छ। तर Iran को दृष्टिकोण फरक छ। उसले यसलाई विश्वसनीयता नभएको, अस्थिर र स्वार्थकेन्द्रित रणनीति ठान्छ। विगतका सम्झौताहरूको विघटनले इरानलाई अझै सशंकित बनाएको छ, जसका कारण वार्ताको प्रस्ताव पनि उसलाई जालजस्तै लाग्छ।
यस द्वन्द्वलाई अझ जटिल बनाउने अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको नेतृत्वको अस्पष्टता हो। Mojtaba Khamenei जस्ता व्यक्तिहरू सार्वजनिक रूपमा नदेखिनु, वा निर्णय प्रक्रियाको केन्द्र अस्पष्ट हुनु, कूटनीतिक प्रयासका लागि ठूलो अवरोध बनेको छ। जब स्पष्ट रूपमा “कोसँग कुरा गर्ने?” भन्ने प्रश्नको उत्तर हुँदैन, तब वार्ताको आधार नै कमजोर हुन्छ। परम्परागत रूपमा शीर्ष नेतृत्व हटाउँदा प्रणाली ढल्छ भन्ने मान्यता यहाँ पूर्ण रूपमा लागू नहुनु यसको अर्को विशेषता हो। Islamic Revolutionary Guard Corps जस्तो संरचनाले विकेन्द्रित रूपमा काम गर्ने भएकाले, एउटा केन्द्र कमजोर भए पनि सम्पूर्ण प्रणाली सक्रिय रहन सक्छ।
सैन्य दृष्टिले हेर्दा पनि अपेक्षा र वास्तविकताबीच ठूलो अन्तर देखिएको छ। आक्रमणहरूले इरानको क्षमता कमजोर बनाउने अनुमान गरिएको थियो, तर व्यवहारमा त्यसको विपरीत संकेतहरू देखिएका छन्। लामो दूरीसम्म क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्ने प्रयास, महत्वपूर्ण सैन्य तथा रणनीतिक क्षेत्रहरूमा लक्षित आक्रमण, र समन्वित प्रतिक्रिया—all यी घटनाहरूले इरानको क्षमतामा कमी आएको छैन भन्ने संकेत गर्छन्। यसले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाउँछ—यदि निरन्तर दबाबले पनि प्रतिरोध क्षीण भएन भने, के केवल सैन्य उपायले यो द्वन्द्व अन्त्य गर्न सम्भव छ?
यो अवस्थालाई थप खतरनाक बनाउने तत्व भनेको प्रतिशोधको निरन्तर चक्र हो। एक पक्षले आक्रमण गर्छ, अर्कोले त्यसको जवाफ दिन्छ, र त्यसपछि पुनः प्रतिआक्रमण सुरु हुन्छ। यस्तो चक्रमा कसैले पनि पहिले पछि हट्न चाहँदैन, किनकि त्यसलाई कमजोरीको रूपमा हेरिन्छ। यसले द्वन्द्वलाई नियन्त्रणभन्दा बाहिर लैजाने सम्भावना सधैं जीवित राख्छ।
अन्ततः, यो युद्ध केवल भू-राजनीतिक प्रतिस्पर्धा होइन, यो मनोवैज्ञानिक र संरचनात्मक द्वन्द्व पनि हो। Israel का लागि Iran को बढ्दो प्रभाव अस्तित्वकै खतरा हो भने, इरानका लागि अमेरिका र इजरायलको दबाब आफ्नो सार्वभौमिकता र शासन प्रणालीमाथिको प्रत्यक्ष चुनौती हो। जब दुवै पक्षले आफूलाई रक्षात्मक स्थितिमा देख्छन्, तब आक्रामकता नै सुरक्षित विकल्प जस्तो देखिन थाल्छ।
यसरी हेर्दा, यो द्वन्द्व न त छिट्टै अन्त्य हुने देखिन्छ, न त सजिलै नियन्त्रणमा आउने। यसको दिशा अनिश्चित छ—यो लम्बिएको सीमित युद्धको रूपमा जारी रहन सक्छ, आकस्मिक रूपमा ठूलो युद्धमा परिणत हुन सक्छ, वा कुनै अप्रत्याशित कूटनीतिक हस्तक्षेपले अचानक शान्ति प्रक्रियातर्फ मोडिन सक्छ। तर वर्तमान संकेतहरूले एउटा कुरा स्पष्ट पार्छन्: यो संघर्ष केवल शक्ति परीक्षण होइन, यो विश्वासको गहिरो संकट हो, जसको समाधान केवल युद्धभूमिमा होइन, कूटनीतिक साहस र पारस्परिक विश्वासको पुनर्निर्माणमा निर्भर गर्दछ।
