डिजिटल वित्तीय प्रणालीको तीव्र विकाससँगै क्रिप्टोकरेन्सी विश्वभर लोकप्रिय बन्दै गएको छ। छिटो, सीमापार र मध्यस्थ निकायविना कारोबार गर्न सकिने सुविधाका कारण यसलाई वित्तीय नवप्रवर्तनको महत्वपूर्ण माध्यमका रूपमा हेरिएको छ। तर यही प्रविधि भ्रष्टाचार, मनी लाउन्डरिङ, कर छली तथा अन्य अन्तर्राष्ट्रिय अपराधका लागि पनि प्रयोग हुन थालेपछि चिन्ता बढ्दै गएको छ।
भ्रष्टाचारविरुद्ध काम गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय संस्था ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनलका अनुसार क्रिप्टोकरेन्सीले घुस लेनदेन, भ्रष्टाचारबाट प्राप्त रकम लुकाउने तथा अपराधजन्य आम्दानीलाई वैध सम्पत्तिमा रूपान्तरण गर्ने नयाँ माध्यम उपलब्ध गराएको छ। संस्थाले सार्वजनिक गरेको विश्लेषणमा भर्चुअल सम्पत्तिको बढ्दो प्रयोगसँगै नियमन र निगरानीलाई अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।
सन् २०२४ मा युक्रेनका एक सांसदले पुनर्निर्माण परियोजनाका लागि बजेट सुनिश्चित गराउन बिट्कोइनमार्फत घुस दिन खोजेको आरोपमा कारबाही भोग्नुपरेको थियो। युक्रेनी भ्रष्टाचार नियन्त्रण निकायले यसलाई क्रिप्टोकरेन्सीमार्फत गरिएको पहिलो प्रमाणित घुस प्रकरणका रूपमा उल्लेख गरेको छ।
त्यसैगरी, रूससँग सम्बन्धित BTC-e नामक क्रिप्टोकरेन्सी एक्सचेन्जलाई ह्याकिङ, ठगी, कर छली, सार्वजनिक भ्रष्टाचार र लागूऔषध कारोबारजस्ता गतिविधिसँग जोडिएको आरोप लागेको थियो। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार विभिन्न डिजिटल वालेट, बहुविध ब्लकचेन र गोप्य प्रविधिको प्रयोगले रकमको वास्तविक स्रोत र गन्तव्य पहिचान गर्न कठिन बनाउँछ।
रूसमाथि लगाइएका अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक प्रतिबन्धपछि पनि केही रूसी नेटवर्कहरूले क्रिप्टोकरेन्सी प्रयोग गरेर वित्तीय कारोबार जारी राखेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेसनल रूसका अनुसार यस्ता संयन्त्रहरूले प्रतिबन्धित संस्था र व्यक्तिहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा वित्तीय लेनदेन गर्न सहयोग पुर्याएका छन्।
यस चुनौतीलाई नियन्त्रण गर्न अमेरिका, युरोपोल तथा विभिन्न देशका नियामक निकायहरूले संयुक्त रूपमा कारबाही गरिरहेका छन्। वित्तीय कार्यदल (FATF) ले समेत भर्चुअल सम्पत्ति सेवा प्रदायकहरूलाई ‘ग्राहक पहिचान’ (KYC) र ‘सम्पत्ति शुद्धीकरण नियन्त्रण’ (AML) सम्बन्धी कडा मापदण्ड लागू गर्न आग्रह गरेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार क्रिप्टोकरेन्सी आफैंमा समस्या नभए पनि कमजोर नियमन, अन्तर्राष्ट्रिय समन्वयको अभाव र कानुनी खाडलका कारण यसको दुरुपयोग भइरहेको छ। त्यसैले डिजिटल वित्तीय प्रणालीलाई सुरक्षित र पारदर्शी बनाउन विश्वव्यापी सहकार्य, प्रभावकारी नियमन तथा कडा निगरानी आवश्यक रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ।
