म्यानमारको सेनाले रोहिंग्या मुस्लिम समुदायमाथि सन् २०१७ मा गरेको सैन्य दमनलाई नरसंहार ठहर गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय (आईसीजे) ले ऐतिहासिक फैसला सुनाएपछि बङ्गलादेशका शरणार्थी शिविरमा रहेका रोहिंग्या समुदायका मानिसहरू खुसीले भावुक भएका छन्। उनीहरूले खुसीका आँसु झार्दै आफ्नो जन्मभूमि फर्कन पाउने आशामा प्रार्थना गरेका छन्।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको सर्वोच्च अदालत मानिने नेदरल्यान्ड्सको हेगस्थित अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयले नोभेम्बर १९ मा म्यानमारलाई रोहिंग्या समुदायविरुद्ध नरसंहार गरेको ठहर गरेको हो। सन् २०१९ मा पश्चिम अफ्रिकी राष्ट्र गाम्बियाले म्यानमारविरुद्ध दायर गरेको मुद्दामा सात वर्षको कानुनी प्रक्रियापछि यस्तो फैसला आएको हो।
फैसलाअनुसार सन् २०१७ को सैन्य कारबाहीका क्रममा म्यानमारका सुरक्षा बलले हजारौँ रोहिंग्याको हत्या गरेका थिए। व्यापक यौन हिंसा, बालबालिकामाथि चरम यातना तथा रोहिंग्या बस्तीहरू योजनाबद्ध रूपमा ध्वस्त पारिएका घटनालाई अदालतले नरसंहारको प्रमाणका रूपमा स्वीकार गरेको छ।
फैसलाको खबर सुनेपछि बङ्गलादेशको कक्स बजारस्थित शरणार्थी शिविरमा रहेकी उम्मे रुमान खुसीले भावुक भइन्। उनले परिवारका सदस्यलाई अँगालो हाल्दै रोएको बताएकी छन्। उनका अनुसार पहिलोपटक विश्व समुदायले आफूहरूमाथि भएको अत्याचारलाई औपचारिक रूपमा स्वीकार गरेको छ।
सन् २०१७ को सैन्य दमनपछि करिब सात लाख ५० हजार रोहिंग्या आफ्नो घरबार छाडेर बङ्गलादेश भाग्न बाध्य भएका थिए। अहिले बङ्गलादेशमा करिब १२ लाख रोहिंग्या शरणार्थी कठिन परिस्थितिमा जीवन बिताइरहेका छन्। उनीहरूको मुख्य चाहना म्यानमार फर्केर समान नागरिकका रूपमा सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउनु हो।
अदालतले म्यानमारलाई दोषीमाथि अनुसन्धान तथा अभियोजन गर्न, रोहिंग्याको सुरक्षित र स्वैच्छिक स्वदेश फिर्ती सहज बनाउन तथा क्षतिपूर्तिसम्बन्धी प्रक्रिया अघि बढाउन आदेश दिएको छ। म्यानमारले दुई वर्षभित्र कार्यान्वयनसम्बन्धी प्रतिवेदन पनि बुझाउनुपर्नेछ।
तर ऐतिहासिक फैसला आए पनि रोहिंग्याको स्वदेश फिर्ती तत्काल सम्भव हुने निश्चित छैन। म्यानमारमा जारी गृहयुद्ध र रखाइन राज्यको असुरक्षाले उनीहरूको भविष्य अझै अनिश्चित बनाएको छ। अदालतको फैसला कानुनी रूपमा बाध्यकारी भए पनि त्यसलाई कार्यान्वयन गराउने आफ्नै प्रहरी संयन्त्र भने अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयसँग छैन।
रोहिंग्याका लागि यो केवल एउटा अदालती फैसला होइन, वर्षौँदेखि दबाइएको पीडा र न्यायको आवाजलाई विश्वले सुनेको ऐतिहासिक क्षण हो। तर उनीहरूको वास्तविक खुसी त्यस दिन पूरा हुनेछ, जुन दिन उनीहरू शरणार्थीको परिचय त्यागेर आफ्नै जन्मभूमिमा सम्मान, सुरक्षा र नागरिक अधिकारसहित फर्कन पाउनेछन्।
स्रोत: अलजजिरा, रोयटर्स, एसोसिएटेड प्रेस।