१८औँ BRICS शिखर सम्मेलन, नयाँ दिल्ली (१२–१३ सेप्टेम्बर २०२६) को मुख्य निष्कर्षलाई हेर्दा यो सम्मेलन केवल औपचारिक घोषणाभन्दा बढी विश्व व्यवस्थामा ग्लोबल साउथको प्रभाव बढाउने प्रयासका रूपमा देखिन्छ। ११ सदस्य राष्ट्रले ‘नयाँ दिल्ली घोषणापत्र’ सर्वसम्मत रूपमा स्वीकार गरेका छन्।
BRICS 2026 का मुख्य ८ निष्कर्ष
१. विश्व व्यवस्था बहुध्रुवीय बनाउने स्पष्ट संकेत
BRICS ले संयुक्त राष्ट्रसंघ, सुरक्षा परिषद् लगायत विश्व संस्थाहरूमा विकासशील तथा उदीयमान मुलुकको प्रतिनिधित्व बढाउनुपर्नेमा जोड दिएको छ। भारत, ब्राजिल र अफ्रिकी मुलुकहरूको भूमिकालाई अझ बलियो बनाउने सन्देश आएको छ।
२. अमेरिका–केन्द्रित आर्थिक व्यवस्थालाई चुनौती, तर ‘डलर युद्ध’ होइन
स्थानीय मुद्रामा व्यापार र सीमापार भुक्तानी प्रणाली विकास गर्ने विषयलाई अघि बढाइएको छ। तर यसपटक साझा BRICS मुद्रा बनाउने निर्णय भएको छैन। अर्थात् तत्कालै ‘डलर विस्थापन’ होइन, डलरमाथिको निर्भरता क्रमशः घटाउने व्यावहारिक बाटो खोजिएको देखिन्छ।
३. पश्चिम एसियाको युद्धमा संयम र कूटनीतिक समाधान
BRICS ले मध्यपूर्वको बढ्दो तनावप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दै ‘अधिकतम संयम’, संवाद, परामर्श र कूटनीतिमार्फत समाधान खोज्न आह्वान गरेको छ। यो विशेष रूपमा महत्वपूर्ण छ, किनकि BRICS भित्र इरानसँगै UAE र साउदी अरेबियाजस्ता फरक रणनीतिक स्वार्थ भएका मुलुक पनि छन्।
४. भारतको कूटनीतिक सफलता—विभाजित समूहलाई एउटै घोषणामा ल्याउनु
इरान–अमेरिका युद्ध, इरान–UAE तनाव, चीन–भारत प्रतिस्पर्धा र रुस–पश्चिम द्वन्द्वका बीच पनि साझा घोषणापत्र पारित हुनु भारतका लागि महत्वपूर्ण कूटनीतिक उपलब्धि हो। सम्मेलनकै क्रममा इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियन र अबुधाबीका युवराजबीच भेट हुनु पनि उल्लेखनीय रह्यो।
५. अमेरिकी शुल्क र संरक्षणवादी व्यापार नीतिको विरोध
BRICS ले एकतर्फी शुल्क तथा गैर-शुल्क व्यापार अवरोधप्रति आपत्ति जनाएको छ। यसको सन्देश स्पष्ट छ—विश्व व्यापारलाई केही शक्तिशाली मुलुकको एकतर्फी निर्णयबाट होइन, बहुपक्षीय नियमबाट सञ्चालन गर्नुपर्छ।
६. AI र प्रविधिमा BRICS को छुट्टै क्षमता निर्माण
कृत्रिम बुद्धिमत्ता, डिजिटल पूर्वाधार, साइबर सुरक्षा, क्वान्टम प्रविधि र अनुसन्धानमा सहकार्य बढाउने विषय प्रमुख बनेको छ। चीनले BRICS AI Open Source Zone लगायतका पहल अघि सारेको छ। यसले भविष्यमा AI क्षेत्रमा पश्चिमी प्रविधि केन्द्रहरूको विकल्प निर्माण गर्ने प्रयास देखाउँछ।
७. ऊर्जा र महत्वपूर्ण खनिजमा सहकार्य
BRICS ले ऊर्जा सुरक्षा, आपूर्ति शृंखला र महत्वपूर्ण खनिजको स्थिर आपूर्तिमा जोड दिएको छ। साथै विकासशील मुलुकहरूको वास्तविक आवश्यकता हेरेर ऊर्जा संक्रमण अघि बढाउनुपर्ने र जीवाश्म इन्धनले अझै महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने स्वीकार गरेको छ।
८. सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि—एकता कायम राख्नु; सबैभन्दा ठूलो कमजोरी—मतभिन्नता अझै बाँकी
BRICS अब केवल पाँच देशको समूह रहेन। ११ सदस्य राष्ट्र र थप साझेदार मुलुकहरूसँग यसको आर्थिक तथा राजनीतिक प्रभाव बढेको छ। तर भारत–चीन प्रतिस्पर्धा, इरान–UAE/साउदी सम्बन्ध, रुस–भारत–चीनका फरक रणनीतिक प्राथमिकताका कारण यसलाई NATO जस्तो एउटै राजनीतिक वा सैन्य गठबन्धन मान्नु गलत हुन्छ।
