भारतले अतिध्वनिक क्षेप्यास्त्र प्रविधिको विकासमा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गरेको छ। भारतको रक्षा अनुसन्धान तथा विकास संगठन (डीआरडीओ) अन्तर्गतको रक्षा अनुसन्धान तथा विकास प्रयोगशाला (डीआरडीएल) ले सक्रिय शीतलनयुक्त पूर्ण आकारको स्क्र्यामजेट दहनकक्षको लामो अवधिको परीक्षण सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको हो। सन् २०२६ मे ९ मा हैदराबादस्थित स्क्र्यामजेट कनेक्ट पाइप परीक्षण केन्द्रमा गरिएको परीक्षणमा उक्त प्रणालीले १२०० सेकेन्ड अर्थात् २० मिनेटभन्दा बढी समय सञ्चालन भएको उपलब्धि हासिल गरेको भारतीय रक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ।
अतिध्वनिक हतियार विकासमा सबैभन्दा जटिल चुनौतीमध्ये एक अत्यधिक तापक्रम नियन्त्रण हो। ध्वनिको गतिभन्दा पाँच गुणा बढी अर्थात् म्याक–५ भन्दा माथिको गतिमा उड्ने क्षेप्यास्त्रको बाहिरी सतह र इन्जिन क्षेत्रमा अत्यधिक ताप उत्पन्न हुन्छ। यस्तो तापले इन्जिनका संरचनात्मक भागहरू कमजोर बनाउने वा पगाल्ने जोखिम रहन्छ। यही चुनौती समाधान गर्न डीआरडीओले सक्रिय शीतलन प्रविधि विकास गरेको हो। यसले इन्जिनको अत्यधिक तापलाई नियन्त्रण गर्दै लामो समयसम्म सञ्चालन गर्न सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
डीआरडीओका अनुसार परीक्षण गरिएको स्क्र्यामजेट दहनकक्षमा स्वदेशी रूपमा विकसित तरल हाइड्रोकार्बन इन्धन, उच्च ताप प्रतिरोधी आवरण र उन्नत उत्पादन प्रविधिको प्रयोग गरिएको छ। स्क्र्यामजेट इन्जिनले वायुमण्डलबाट हावा लिएर त्यसैभित्र अतिध्वनिक गतिमा दहन प्रक्रिया सञ्चालन गर्छ। परम्परागत रकेट इन्जिनले जस्तो छुट्टै अक्सिजन बोकेर हिँड्नुपर्ने आवश्यकता नपर्ने भएकाले यस प्रविधिले लामो दूरीसम्म उच्च गतिमा उड्ने क्षेप्यास्त्र निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
यस उपलब्धिले भारतको भावी अतिध्वनिक क्रुज क्षेप्यास्त्र कार्यक्रमलाई थप बलियो आधार प्रदान गर्ने बताइएको छ। अतिध्वनिक क्षेप्यास्त्रहरू तीव्र गति र उडान क्षमताका कारण परम्परागत वायु रक्षा प्रणालीका लागि चुनौतीपूर्ण हुन सक्छन्। अमेरिका, रुस र चीनजस्ता शक्तिशाली राष्ट्रहरू पनि यस प्रविधिमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन्। भारतले यसअघि सन् २०२५ मा सानो आकारको स्क्र्यामजेट दहनकक्षको १२० सेकेन्ड र १००० सेकेन्डभन्दा बढी अवधिको परीक्षण गरेको थियो भने सन् २०२६ जनवरीमा पूर्ण आकारको दहनकक्षको ७०० सेकेन्डभन्दा बढी अवधिको परीक्षण गरेको थियो।
भारतका रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले यस उपलब्धिका लागि डीआरडीओ, उद्योग साझेदार तथा वैज्ञानिकहरूलाई बधाई दिएका छन्। यद्यपि १२०० सेकेन्डको सफल परीक्षणलाई पूर्ण रूपमा विकसित अतिध्वनिक क्षेप्यास्त्रको सफल उडानका रूपमा बुझ्नु हुँदैन। यो मुख्यतः इन्जिनको दहनकक्ष र शीतलन प्रणालीको जमिनमा गरिएको परीक्षण हो। यसले भारतलाई अतिध्वनिक हतियार विकासको अर्को चरणतर्फ अघि बढ्न सहयोग गर्ने भए पनि वास्तविक उडान, लक्ष्य भेदन र युद्धक प्रभावकारिता प्रमाणित हुन अझै थप परीक्षण आवश्यक हुनेछ।
