चण्डेश्वर श्रेष्ठको संयोजकत्वमा न्याय क्षेत्र अध्ययन समिति गठन
न्यायालयभित्र देखिएका विकृति, विसङ्गति तथा भ्रष्टाचारका आरोपमाथि अध्ययन गर्न चण्डेश्वर श्रेष्ठको संयोजकत्वमा न्याय क्षेत्र अध्ययन समिति गठन गरिएको छ। तर न्याय क्षेत्रको शुद्धीकरणका लागि गठन गरिएको समितिको निष्पक्षता र विश्वसनीयतामाथि नै प्रश्न उठ्न थालेका छन्।
न्यायालयमा मुद्दाको किनबेच, न्यायाधीशसँगको साँठगाँठ र बिचौलियाको प्रभावबारे लामो समयदेखि गम्भीर आरोपहरू उठ्दै आएका छन्। कानुन व्यवसायीको आवरणमा केही बिचौलियाले न्यायाधीशसँग मिलेमतो गरी मुद्दाको फैसला प्रभावित गर्ने गरेको आरोपसमेत सार्वजनिक हुँदै आएको छ। यस्ता आरोपको निष्पक्ष अनुसन्धान हुनुपर्नेमा स्वयं बारकै संरचनाभित्रबाट छानबिन हुँदा वास्तविकता उजागर हुनेमा आशङ्का व्यक्त गरिएको छ।
न्यायिक विकृतिको अनुसन्धान गर्ने निकाय वा समितिले आरोपित संरचनासँगै जोडिएका व्यक्तिहरूको प्रभावबाट मुक्त रहनु आवश्यक हुन्छ। अन्यथा, छानबिनको नाममा आफ्नै प्रभावशाली व्यक्तिहरूलाई उन्मुक्ति दिने र दोषको भार कमजोर पात्रमाथि थोपर्ने जोखिम रहन्छ। न्यायालयमा बिचौलियाको भूमिका रहेको आरोपलाई गम्भीरतापूर्वक नलिई औपचारिक प्रतिवेदन तयार पार्नु मात्र न्यायिक सुधार हुन सक्दैन।
बारका केही कानुन व्यवसायी स्वयं न्यायाधीशसँगको मिलेमतोमा मुद्दा प्रभावित गर्ने बिचौलियाका रूपमा संलग्न रहेको इतिहास र आरोपहरू रहेको सन्दर्भमा बारबाट हुने छानबिनलाई स्वतः निष्पक्ष मान्न सकिँदैन। छानबिन समितिले आफ्ना संरक्षक वा प्रभावशाली सदस्यहरूलाई चोख्याउनेभन्दा न्यायालयमा मुद्दाको किनबेच कसरी हुन्छ, त्यसमा को–को संलग्न छन् र कुन संयन्त्रले संरक्षण गर्छ भन्ने विषयमा स्पष्ट तथ्य सार्वजनिक गर्नुपर्छ।
न्यायालयको सुधार भाषण, समिति गठन र प्रतिवेदन लेखनबाट मात्र सम्भव छैन। न्यायाधीश, कानुन व्यवसायी तथा बिचौलियाबीचको सम्भावित साँठगाँठमाथि स्वतन्त्र, पारदर्शी र प्रमाणमा आधारित अनुसन्धान आवश्यक छ। अन्यथा, चण्डेश्वर श्रेष्ठको संयोजकत्वमा गठित समिति पनि न्यायिक विकृतिको जरो उखेल्नेभन्दा आफ्नै क्षेत्रका प्रभावशाली व्यक्तिहरूलाई जोगाउने अर्को औपचारिक अभ्यासमा सीमित हुने आशङ्का रहिरहनेछ।
न्यायालयको शुद्धीकरणका लागि छानबिन गर्ने समिति आफैँ निष्पक्ष हुनुपर्छ। आरोपित संरचनाबाटै हुने छानबिनले न्याय खोज्नेभन्दा आफ्नालाई चोख्याउने काम गर्यो भने त्यो सुधार होइन, न्यायिक विकृतिमाथिको पर्दा मात्र हुनेछ।
