यमनमा इरानसमर्थित हुथी विद्रोहीहरूले रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण लालसागर तटीय सहर मोखा कब्जा गरेपछि क्षेत्रीय तनाव थप चर्किएको छ। साउदी अरबसमर्थित यमनी सरकारी पक्षको नियन्त्रणमा रहेको मोखा कब्जा हुनु हुथीहरूको सन् २०२२ को युद्धविरामपछि भएको सबैभन्दा महत्वपूर्ण सैन्य प्रगतिमध्ये एक मानिएको छ। मोखा कब्जासँगै हुथीहरूले यमनको पश्चिमी तटमा आफ्नो प्रभाव थप दक्षिणतर्फ विस्तार गरेका छन्।
मोखाको भौगोलिक अवस्थिति नै यस घटनाको मुख्य रणनीतिक महत्व हो। यो सहर बाब अल–मन्देब जलडमरूमध्यको अत्यन्तै नजिक पर्छ। बाब अल–मन्देब लालसागर र अदनको खाडीलाई जोड्ने विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री मार्गमध्ये एक हो, जसबाट सामान्य अवस्थामा विश्वको करिब प्रतिशत समुद्री व्यापार आवतजावत गर्ने गर्छ। हुथीहरू मोखा कब्जापछि थप दक्षिणतर्फ अघि बढ्दै हानिश द्वीपसमूहतर्फ समेत पुगेका छन्, जसले उनीहरूलाई बाब अल–मन्देब आसपासको समुद्री आवागमनमा दबाब सिर्जना गर्ने थप क्षमता दिन सक्छ।
यस घटनाको प्रभाव अझ गम्भीर बन्नुको अर्को कारण स्ट्रेट अफ होर्मुजमा जारी संकट हो। होर्मुज र बाब अल–मन्देब दुवै विश्व ऊर्जा तथा व्यापारका प्रमुख समुद्री ‘चोकप्वाइन्ट’ हुन्। एउटा मार्गमा अवरोध भइरहेका बेला अर्को मार्ग पनि जोखिममा पर्दा तेल तथा अन्य वस्तुको विश्वव्यापी आपूर्ति र ढुवानी लागतमा थप दबाब पर्न सक्छ। मोखा कब्जापछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यसमेत तीव्र रूपमा बढेको छ। Reuters का अनुसार Brent कच्चा तेलको मूल्यमा ४ प्रतिशतभन्दा बढी वृद्धि भएको थियो, जबकि अन्य बजार रिपोर्टहरूले पनि तेलको मूल्यमा ठूलो उछाल देखाएका छन्।
हुथीहरूको पछिल्लो अग्रसरता साउदी अरबका लागि पनि प्रत्यक्ष सुरक्षा चुनौती बनेको छ। हुथीहरूले साउदी भूभाग तथा ऊर्जा पूर्वाधारलाई लक्षित गर्दै ड्रोन र क्षेप्यास्त्र आक्रमण तीव्र पारेका छन् र साउदीमाथि नौसैनिक नाकाबन्दीको घोषणा पनि गरेका छन्। यसैबीच पाकिस्तानले इरानलाई हुथीहरूलाई नियन्त्रण गर्न आग्रह गरेको र साउदी सुरक्षाप्रति आफ्नो प्रतिबद्धता दोहोर्याएको रिपोर्ट सार्वजनिक भएको छ। पाकिस्तान, साउदी अरब र टर्कीबीच हालै भएको रक्षा सहकार्यले पनि पछिल्लो संकटमा क्षेत्रीय सुरक्षा समीकरणलाई थप महत्वपूर्ण बनाएको छ।
यमनमा हुथीहरूको बढ्दो प्रभावसँगै अमेरिका र उसका सहयोगीहरूका लागि पनि चुनौती थपिएको छ। अमेरिकाको जोर्डनस्थित मा भएको इरानी आक्रमणमा धेरै अमेरिकी सैन्य विमान क्षतिग्रस्त भएको Reuters ले जनाएको छ। एउटा A-10 विमानको पखेटामा गम्भीर क्षति पुगेको तथा करिब आठ F-15 विमानमा सामान्य क्षति भए पनि तीमध्ये अधिकांशलाई पुनः सेवामा फर्काइएको बताइएको छ। यसले इरानसँगको युद्ध र त्यसको क्षेत्रीय विस्तारले अमेरिकी सैन्य पूर्वाधारमाथि बढ्दो जोखिम देखाएको छ।
यसबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचनपछि इरानसँगको युद्ध अन्त्य हुने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। तर यमनमा हुथीहरूको नयाँ सैन्य सफलता, बाब अल–मन्देबमाथि बढिरहेको दबाब र होर्मुज क्षेत्रको संकटले युद्ध तत्काल नियन्त्रणमा आउने सम्भावनाबारे प्रश्न खडा गरेको छ। मोखा कब्जा मात्रले हुथीहरूले बाब अल–मन्देब वा विश्वव्यापी समुद्री व्यापारमाथि पूर्ण नियन्त्रण हासिल गरिसकेका छन् भन्न मिल्दैन तर उनीहरूको पछिल्लो विस्तारले लालसागरको समुद्री सुरक्षा र विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा गम्भीर रणनीतिक जोखिम भने थपेको छ।
