काठमाडौंको चक्रपथ विस्तार परियोजनाले नयाँ गति लिने भएको छ। चीन सरकारले चक्रपथ निर्माण तथा विस्तारको दोस्रो चरणका लागि नेपाललाई करिब ११ अर्ब रुपैयाँ बराबरको अनुदान सहयोग उपलब्ध गराउने भएको छ। यस सम्बन्धी सम्झौतामा भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्री सुनील लम्साल र नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङले हस्ताक्षर गरेका छन्।
सम्झौताअनुसार उक्त अनुदान चक्रपथको कालंकी–बसुन्धरा खण्ड विस्तार, सडक स्तरोन्नति तथा आवश्यक पूर्वाधार निर्माणमा खर्च गरिनेछ। राजधानीको बढ्दो सवारी चाप व्यवस्थापन, ट्राफिक जाम न्यूनीकरण तथा यातायात प्रणालीलाई थप व्यवस्थित बनाउन यो परियोजना महत्वपूर्ण मानिएको छ।
चीनले यसअघि पनि कोटेश्वर–कालंकी खण्डको चक्रपथ विस्तारमा सहयोग गरेको थियो। अहिलेको अनुदान त्यसै परियोजनाको निरन्तरता स्वरूप आएको हो। नेपाल सरकारका अनुसार परियोजना सम्पन्न भएपछि काठमाडौं उपत्यकाको यातायात व्यवस्थापनमा उल्लेखनीय सुधार आउने अपेक्षा गरिएको छ।
चक्रपथ विस्तारका लागि प्राप्त हुने यो अनुदानलाई नेपाल–चीन विकास सहकार्यको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। यद्यपि यो रकम प्रत्यक्ष नगद सहायता नभई परियोजना कार्यान्वयनका लागि प्रदान गरिएको अनुदान सहयोग भएको स्पष्ट पारिएको छ।
नेपाललाई अनुदान, सहुलियतपूर्ण ऋण, प्राविधिक सहयोग र विकास सहायता दिने देशहरूको सूची वर्षअनुसार केही फरक पर्न सक्छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा नेपाल सरकारको विकास सहयोग प्रतिवेदन (Development Cooperation Report) अनुसार प्रमुख द्विपक्षीय (bilateral) सहयोगी देशहरू प्रायः यस क्रममा देखिन्छन्:
- India
- United Kingdom
- United States
- Japan
- Switzerland
- China
- Germany
- Norway
- South Korea
- Australia
पछिल्लो आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा भने भारत नेपाललाई सबैभन्दा धेरै द्विपक्षीय विकास सहायता दिने देश बनेको थियो। त्यसपछि बेलायत, अमेरिका, जापान र स्विट्जरल्यान्ड क्रमशः रहेका थिए।
तर यदि इतिहासदेखि अहिलेसम्मको कुल योगदान हेर्ने हो भने तस्वीर अलि फरक देखिन्छ। दीर्घकालीन पूर्वाधार, सडक, शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी र प्राविधिक सहयोगका आधारमा:
- Japan लाई नेपालका सबैभन्दा ठूलो र दीर्घकालीन विकास साझेदारमध्ये एक मानिन्छ। जापानले १९५० दशकदेखि सयौँ अर्ब येन बराबरको सहायता दिएको छ।
- India ले सडक, रेल, प्रसारण लाइन, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था र सीमा पूर्वाधारमा ठूलो सहयोग गर्दै आएको छ।
- United States ले USAID र MCC मार्फत शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि तथा ऊर्जा क्षेत्रमा ठूलो सहयोग गरेको छ।
- United Kingdom नेपालका सबैभन्दा पुराना विकास साझेदारमध्ये एक हो।
- China को योगदान पछिल्ला १५–२० वर्षमा तीव्र रूपमा बढेको छ, विशेषगरी सडक, विमानस्थल, चक्रपथ र पुनर्निर्माण परियोजनामा।
यदि देश होइन, सबै विकास साझेदार (multilateral सहित) हेर्ने हो भने नेपालका सबैभन्दा ठूला सहयोगी प्रायः:
- World Bank
- Asian Development Bank
- India
- United Kingdom
- United States
- Japan
- China
रुचिकर कुरा के छ भने सामाजिक सञ्जालमा धेरैले चीनलाई नेपालको सबैभन्दा ठूलो अनुदानदाता ठान्ने गर्छन्, तर नेपाल सरकारको आधिकारिक तथ्यांक अनुसार पछिल्ला वर्षहरूमा भारत, बेलायत, अमेरिका र जापानले चीनभन्दा बढी विकास सहायता वितरण गरेका उदाहरणहरू धेरै छन्।
