रवि लामिछानेको चेतावनी : दूरदर्शिता, राजनीतिक अनुभव र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको भविष्य

तस्बिरमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछानेले आफ्ना नेता तथा कार्यकर्तालाई दिएको भनिएको चेतावनी सामान्य राजनीतिक अभिव्यक्ति होइन। यसभित्र जनताको विश्वास, राजनीतिक नैतिकता, सत्ताको दुरुपयोग, लोकतान्त्रिक मूल्य र पार्टीको भविष्यसँग सम्बन्धित गम्भीर सन्देश लुकेको देखिन्छ।

रविको भनाइको मूल आशय यस्तो छ—जनताले दिएको समर्थनलाई स्थायी स्वामित्व नठान, जनताको विश्वासलाई आफ्नो निजी सम्पत्ति नबनाऊ र चुनावी विजयलाई अहंकारको आधार नबनाऊ।

रविको दूरदर्शिताको मूल्याङ्कन गर्दा उनको भाषणको प्रभावकारिता मात्र होइन, उनले औँल्याएका जोखिम वास्तविक हुन् कि होइनन् र पार्टीले ती जोखिमबाट बच्न व्यवहारमा कस्तो कदम चाल्छ भन्ने कुरा पनि हेर्नुपर्छ।

 रविले कुन सम्भावित संकट पहिले नै देखेका छन् ?

क. जनमतको अहंकारमा रूपान्तरण हुने खतरा

रविको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण भनाइ छ—“जनताले हामीलाई पठाए, तर हाम्रो भुइँमा खुट्टा छैन।”

यो वाक्यले लोकतान्त्रिक राजनीतिमा हुने एउटा गम्भीर गल्तीलाई समेट्छ। कुनै दलले ठूलो विजय हासिल गरेपछि उसले आफूलाई जनताभन्दा माथि ठान्न थाल्छ। आलोचनालाई शत्रुता, प्रश्नलाई षड्यन्त्र र विरोधलाई अवरोध ठान्ने प्रवृत्ति बढ्छ।

रविले यही मनोविज्ञानलाई समयमै पहिचान गरेको देखिन्छ। जनताको मत पाँच वर्षका लागि प्राप्त अधिकार होइन, जनताको विश्वासमा आधारित जिम्मेवारी हो भन्ने सन्देश उनले दिएका छन्।

ख. पार्टीभित्र पदलोलुपता बढ्ने सम्भावना

“हामी माथिदेखि तलसम्म यति मातिएका छौँ कि मान्छेलाई मान्छे गन्न छोडेका छौँ” भन्ने भनाइले पार्टीभित्रको सम्भावित विकृतिलाई औँल्याउँछ।

ठूलो चुनावी सफलतापछि पार्टीमा नयाँ प्रवेश गर्ने, पद खोज्ने, अवसरका लागि निकटता बढाउने र संगठनभन्दा सत्तालाई प्राथमिकता दिने मानिसको संख्या बढ्न सक्छ।

रविले स्थानीय तहको सामान्य जिम्मेवारी लिनसमेत कार्यकर्ता इच्छुक नभएको विषयमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। नोभेम्बर ६ को समाचारले पनि उनको यो चिन्ता पुष्टि गर्छ।

यसबाट रविले पार्टीको संगठनात्मक कमजोरीलाई केवल विपक्षीको आलोचनाका रूपमा नभई आफ्नै पार्टीको आन्तरिक समस्याका रूपमा बुझ्न खोजेको देखिन्छ।

ग. राज्यशक्तिको दुरुपयोगले पार्टी पतन गराउने जोखिम

“जनताको हुर्मत लिन जनताको अभिमत दुरुपयोग नगर्नुस्” भन्ने सन्देश अत्यन्त गम्भीर छ।

नेपालको राजनीतिमा धेरै दलले जनताको मत पाएपछि प्रहरी, प्रशासन र सरकारी निकायलाई पार्टीको प्रभावमा राख्ने प्रयास गरेको आरोप खेपेका छन्।

रविले आफ्ना कार्यकर्तालाई प्रहरी र प्रशासन आफ्नो नियन्त्रणमा रहेको ठानेर व्यवहार नगर्न चेतावनी दिएका छन्। यो लोकतान्त्रिक शासनको मूल मर्मसँग मेल खाने सन्देश हो।

रवि लामिछाने कति दूरदर्शी छन् ?

मेरो मूल्याङ्कनमा रविमा राजनीतिक दूरदर्शिताका केही महत्त्वपूर्ण पक्ष देखिन्छन्।

यी अंक कुनै वैज्ञानिक सर्वेक्षण वा औपचारिक राजनीतिक मापन होइनन्। भाषणमा देखिएको राजनीतिक सोचको मेरो समीक्षात्मक अनुमान हुन्।

 रविको सबैभन्दा ठूलो दूरदर्शिता : आफ्नै पार्टीको सम्भावित पतनबारे चेतावनी

रविको यो अभिव्यक्तिलाई अझ गहिरो रूपमा हेर्दा एउटा रोचक पक्ष देखिन्छ।

उनले विपक्षी दलको आलोचना गर्नुभन्दा पहिले आफ्नै पार्टीका नेता तथा कार्यकर्तालाई सचेत गराएका छन्। यो राजनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण कदम हो।

सामान्यतः सत्तामा पुगेका दलका नेताहरू आफ्ना कार्यकर्ताको गल्ती ढाकछोप गर्ने, विपक्षीलाई दोष दिने र जनमतको आडमा आलोचना दबाउने गर्छन्। तर रविले जनताको अभिमत दुरुपयोग भए पार्टी आफैँ समाप्त हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।

यसलाई आत्मसमीक्षाको संकेत मान्न सकिन्छ।

तर यहाँ एउटा आलोचनात्मक प्रश्न पनि छ:

के रविले पार्टीभित्र देखिएका विकृतिलाई समयमै रोक्न सक्लान्, कि चेतावनी भाषणमै सीमित हुनेछ ?

किनकि राजनीतिक इतिहासले देखाएको छ—पार्टीको पतन विपक्षीको शक्तिबाट मात्र हुँदैन, आफ्नै कार्यकर्ताको अहंकार, नेतृत्वको कमजोरी र सत्ताको दुरुपयोगबाट पनि हुन्छ।

रवि र बालेनको सहकार्यका लागि यो सोच किन महत्त्वपूर्ण छ ?

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको नेतृत्व र सरकारको नेतृत्व फरक जिम्मेवारीमा रहेको वर्तमान संरचनामा रविको यो चेतावनी अझ महत्त्वपूर्ण छ।

रविले पार्टीलाई अनुशासित, जवाफदेही र जनतासँग जोडिएको राख्न सके भने बालेन नेतृत्वको सरकारले पनि पार्टीगत दबाबबाट मुक्त भएर काम गर्ने वातावरण पाउन सक्छ।

पार्टीले सरकारको गलत निर्णयलाई प्रश्न गर्न सक्ने र सरकारले पार्टीको अनुचित दबाब अस्वीकार गर्न सक्ने अवस्था लोकतन्त्रका लागि सकारात्मक हुन्छ।

रविले नोभेम्बर ६ मा सरकारलाई स्वतन्त्र रूपमा काम गर्न दिनुपर्ने र संवैधानिक संस्थाहरूको सम्मान गर्नुपर्ने धारणा पनि सार्वजनिक गरेका छन्।

यसले पार्टी र सरकारबीचको सम्बन्ध केवल सत्ता टिकाउने समीकरण नभई संस्थागत जिम्मेवारीमा आधारित हुनुपर्छ भन्ने उनको सोच देखाउँछ।

अन्तिम निष्कर्ष

मेरो विचारमा रवि लामिछानेको यो अभिव्यक्ति उनको राजनीतिक जीवनका महत्त्वपूर्ण आत्मसमीक्षात्मक अभिव्यक्तिमध्ये एक हो।

उनले सम्भावित तीन संकट देखेका छन्:

• जनमत प्राप्त गरेपछि उत्पन्न हुने अहंकार।

• पार्टीभित्र बढ्ने पदलोलुपता र अवसरवाद।

• जनताको मतको आडमा राज्यशक्तिको दुरुपयोग।

यी तीनवटै समस्या नेपालको राजनीतिमा विगतमा देखिएका वास्तविक प्रवृत्ति हुन्।

रविको दूरदर्शिता यसमा देखिन्छ कि उनले आफ्नो पार्टीको सम्भावित कमजोरीलाई विपक्षीले औँल्याउनुअघि नै सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गर्ने प्रयास गरेका छन्।

तर उनको राजनीतिक परिपक्वताको अन्तिम परीक्षा अब सुरु हुन्छ। यदि उनले गल्ती गर्ने नेता तथा कार्यकर्तामाथि निष्पक्ष कारबाही गर्न सके, योग्य व्यक्तिलाई जिम्मेवारी दिए, जनताको आलोचनालाई स्वीकार गरे र सत्तालाई व्यक्तिगत वा पार्टीगत स्वार्थका लागि प्रयोग हुन दिएनन् भने उनको यो चेतावनी ऐतिहासिक साबित हुन सक्छ।

रवि लामिछानेको वास्तविक दूरदर्शिता ठूलो जनमत प्राप्त गर्नुमा होइन, त्यो जनमत गुम्न सक्ने कारणलाई समयमै पहिचान गर्नुमा देखिन्छ।

जनताले दिएको अभिमतलाई सत्ता चढ्ने सिँढी होइन, जनताको सेवा गर्ने जिम्मेवारी ठान्ने नेतृत्व नै दीर्घकालीन रूपमा सफल हुन्छ।

त्यसैले रविको यो भनाइलाई केवल कार्यकर्तालाई हप्काएको भाषणका रूपमा होइन, आफ्नै पार्टीलाई सम्भावित राजनीतिक दुर्घटनाबाट जोगाउने प्रयासका रूपमा पनि हेर्न सकिन्छ।