लन्डनबाट आएको एक विश्लेषणले देखाउँछ कि अमेरिका–इजरायल–इरानबीचको द्वन्द्व अब टाढाको समस्या मात्र रहेन। यसको असर ग्लोबल साउथका देशहरूमा सिधै देखिन थालेको छ। विशेष गरी इन्धन, कृषि खर्च र खाद्य बजारमा मूल्य बढ्दै गएको छ। हर्मुज जलडमरूममा अवरोध भएपछि ढुवानी महँगो हुँदा कमजोर अर्थतन्त्र भएका देशहरू थप समस्यामा परेका छन्।
इरानले हर्मुज जलडमरूम बन्द गरेपछि विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग प्रभावित भएको छ। यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले अमेरिकी नौसेनालाई नाकाबन्दी लागू गर्न आदेश दिएका छन्। यसले इरानसँग सम्बन्धित जहाजहरूलाई लक्षित गरेको छ, जसका कारण अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार झन् प्रभावित भएको छ।
यसको प्रत्यक्ष असर सुडानमा देखिएको छ। राजधानी खार्तुममा बिहानैदेखि इन्धनका लागि लाम लाग्न थालेको छ। पेट्रोलको मूल्य केही महिनामै निकै बढेको छ र अझै महँगो हुने अनुमान गरिएको छ। इन्धन अभावका कारण दैनिक जीवन झन् कठिन बन्दै गएको छ।
कृषि क्षेत्रमा पनि समस्या गहिरिँदै गएको छ। किसानहरू सिँचाइ र ढुवानीका लागि डिजेलमा निर्भर छन्, तर महँगो इन्धनले खेती गर्नै कठिन बनाएको छ। केही स्थानमा मानिसहरूले सवारी साधन चलाउन खाना पकाउने तेल प्रयोग गर्न थालेको अवस्था आएको छ, जसले संकटको गम्भीरता देखाउँछ।
यो संकटको मुख्य कारण इरानमा भएको सैन्य आक्रमण र त्यसपछि बढेको तनाव हो। हर्मुज जलडमरूम विश्वको ठूलो भाग तेल, ग्यास र मल ढुवानी हुने मार्ग हो। त्यहाँ अवरोध हुँदा विश्वव्यापी आपूर्ति प्रणाली प्रभावित हुन्छ, जसको असर ऊर्जा मात्र होइन खाद्य प्रणालीसम्म पुगेको छ।
विशेषज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् कि यदि यस्तो अवरोध लामो समय रह्यो भने खाद्य उत्पादनमै असर पर्छ। सुडान जस्तो देशमा पहिले नै गृहयुद्ध र खाद्य संकट चलिरहेको छ, जसले अवस्था झन् जटिल बनाएको छ। समयमै मल र इन्धन नपुग्दा उत्पादन घट्ने र भोकमरी बढ्ने जोखिम बढ्दै गएको छ।
यस वर्षको बालीमा ठूलो जोखिम बढेको विज्ञहरूले बताएका छन्। दुई वर्षअघि सुडानको गृहयुद्धबाट भागेका मोहम्मदले चेतावनी दिएका छन् कि यदि खेती असफल भयो भने देशमा खाद्यान्न अभाव झन् बढ्नेछ। यसले अन्तर्राष्ट्रिय सहायतामा निर्भरता बढाउनेछ, तर त्यो सहायता पनि पर्याप्त मात्रामा नआउने सम्भावना छ।
उनका अनुसार संकट सबै ठाउँमा एउटै रूपमा नदेखिए पनि जहाँ प्रभाव पर्छ, त्यहाँ विस्थापन बढ्ने, अर्थतन्त्र कमजोर हुने र पुनःस्थापना झन् कठिन हुने खतरा छ। यसले दीर्घकालीन अस्थिरता निम्त्याउने संकेत देखिएको छ।
यो समस्या सुडानमा मात्र सीमित छैन। पूर्वी अफ्रिकाका धेरै देशहरूमा अवस्था गम्भीर बन्दै गएको छ। करिब ३ करोड ८० लाख मानिसहरू अहिले नै गम्भीर भोकमरीको जोखिममा छन्। सोमालिया, केन्या र इथियोपिया जस्ता देशहरूमा खडेरी र कमजोर उत्पादनले खाद्य संकट झन् बढाएको छ।
सहायता संस्थाहरूका अनुसार किसानहरूले पहिले नै कम रोपाइँ गर्न थालेका छन्। आवश्यक मल र इन्धन किन्न नसक्दा कतिपयले खेती नै नगर्ने निर्णय गरेका छन्। यसको असर आगामी महिनाहरूमा अझ स्पष्ट देखिनेछ।
मल उत्पादन र आपूर्तिमा पनि समस्या आएको छ। खाडी क्षेत्रमा निर्भर नाइट्रोजन मल उत्पादन घट्दा विश्व बजारमा मूल्य बढेको छ। भारत, बंगलादेश र दक्षिणपूर्वी एसियामा समेत मलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको छ, जसले कृषि लागत बढाएको छ।
विशेषज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् कि समयमै कदम नचाले खाद्य उत्पादन घट्ने, मूल्य बढ्ने र भोकमरी फैलिने खतरा बढ्छ। अहिले पनि केही उपायहरू सम्भव भए पनि समय निकै सीमित छ। त्यसैले तत्काल सहयोग, मल आपूर्ति र किसान समर्थन कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
