बाब अल–मन्दबमा हुथीमाथि ठूलो धक्का, यमनी सरकारी सेनाले नियन्त्रण लिएको दाबी
‘डन अफ यमन’ अभियान तीव्र; साउदी गठबन्धनका १०० युद्धविमान परिचालन, सानातर्फ पनि सैन्य दबाब
यमनी सेनाका प्रवक्ता कर्नेल माजेद अल–नुजैलीका अनुसार सरकारी सेनाले दुबाब जिल्ला, दुबाब विमानस्थल तथा बाब अल–मन्दब आसपासका महत्वपूर्ण सैन्य स्थानहरू कब्जामा लिएको छ। दुबाब र अल–मोखा जोड्ने सडकसमेत काटिएको सेनाको दाबी छ। हुथीका सयौँ लडाकु दुबाब क्षेत्रमा घेराबन्दीमा परेको भन्दै सेनाले उनीहरूलाई आत्मसमर्पण गर्न आग्रह गरेको छ।
साउदी गठबन्धनका १०० युद्धविमान
जमिनमा यमनी सरकारी सेनाले कारबाही अघि बढाइरहँदा साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले व्यापक हवाई सहयोग दिएको छ। गठबन्धनका प्रवक्ता मेजर जनरल तुर्की अल–मालिकीका अनुसार ‘डन अफ यमन’ अभियानको प्रारम्भिक हवाई कारबाहीमा १०० युद्धविमान सहभागी भएका छन् र जमिनमा रहेका सरकारी सेनालाई चौबीसै घण्टा हवाई सुरक्षा प्रदान गरिँदैछ।
गठबन्धनले बाब अल–मन्दब क्षेत्रलाई समेत हवाई सुरक्षाको दायरामा राखेको जनाएको छ। केही स्रोतहरूले ठूलो संख्यामा हुथीका सैन्य लक्ष्यमा प्रहार भएको बताएका छन्, तर युद्धका क्रममा गरिएका यस्ता दाबीहरूलाई स्वतन्त्र रूपमा तत्काल पुष्टि गर्न कठिन हुन्छ।
बाब अल–मन्दब किन यति महत्वपूर्ण?
बाब अल–मन्दब लाल सागरलाई अदनको खाडी हुँदै अरब सागरसँग जोड्ने अत्यन्त महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग हो। यसको पश्चिमतर्फ अफ्रिकी भूभाग र पूर्वतर्फ यमन पर्छ। त्यसैले यहाँको नियन्त्रणले लाल सागर हुँदै हुने अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री आवागमन र व्यापारमा प्रत्यक्ष रणनीतिक प्रभाव पार्न सक्छ।
यही कारण बाब अल–मन्दबमा नियन्त्रण गुमाउनु वा पुनः प्राप्त गर्नु यमनको गृहयुद्धको सामान्य भूभागीय परिवर्तन मात्र होइन। यसले समुद्री सुरक्षा, व्यापारिक जहाजको आवागमन र क्षेत्रीय शक्ति-सन्तुलनमा समेत असर पार्न सक्छ।
‘डन अफ यमन’को लक्ष्य साना मात्र होइन, साना पनि
यमनी राष्ट्रपति नेतृत्व परिषद्का अध्यक्ष रशाद अल–अलिमीले अभियानको उद्देश्य राज्यका संस्थाहरू पुनःस्थापना गर्नु, हुथी नियन्त्रणमा रहेको राजधानी साना पुनः कब्जा गर्नु र हुथी शासनविरुद्धको विद्रोह अन्त्य गर्नु रहेको बताएका छन्।
यसको अर्थ अहिलेको सैन्य अभियान केवल बाब अल–मन्दब आसपासको तटीय भूभाग फिर्ता लिनमा सीमित देखिँदैन। सरकारी पक्षले यसलाई देशव्यापी सैन्य पुनःअभियानका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
मोखासम्म सरकारी सेनाको दबाब
रोयटर्सका अनुसार सरकारी पक्षले बाब अल–मन्दब आसपासका क्षेत्रसँगै अल–मोखा क्षेत्रमा पनि हुथीमाथि दबाब बढाएको छ। सरकारी सेनाले तटीय क्षेत्र हुँदै हुथीको पछिल्लो विस्तार उल्ट्याउने प्रयास गरिरहेको छ।
दुबाबबाट मोखातर्फको सडक काटिनु सैन्य दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण छ। यसले उक्त क्षेत्रमा रहेका हुथी एकाइहरूको आपूर्ति र आवागमनमा असर पार्न सक्छ।
तर यहाँ पनि एउटा सावधानी आवश्यक छ—बाब अल–मन्दबमाथि पूर्ण नियन्त्रण, हुथीको वास्तविक क्षति र विभिन्न मोर्चामा भएको भूभागीय परिवर्तनका सबै दाबी स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भइसकेका छैनन्। केही अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्थाले सरकारी पक्षको दाबीलाई ‘claim’ का रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
विश्लेषण : युद्धको नयाँ चरण
अहिलेको घटनाक्रमलाई तीन कोणबाट हेर्न सकिन्छ।
पहिलो—रणनीतिक समुद्री मार्ग।
यदि यमनी सरकारी सेनाले बाब अल–मन्दब र आसपासको तटीय क्षेत्रलाई स्थायी रूपमा आफ्नो नियन्त्रणमा राख्न सफल भयो भने हुथीको लाल सागर र अदनको खाडीबीचको समुद्री पहुँच कमजोर हुन सक्छ। यसले हुथीको सैन्य तथा राजनीतिक दबाब क्षमतामा असर पार्ने सम्भावना हुन्छ।
दोस्रो—साउदीको प्रत्यक्ष सैन्य भूमिका।
१०० युद्धविमान परिचालन भएको साउदी नेतृत्वको गठबन्धनको दाबीले यो अभियान केवल यमनी सरकारी सेनाको आन्तरिक कारबाही नभई क्षेत्रीय सैन्य अभियानको स्वरूपमा विस्तार भएको देखाउँछ।
तेस्रो—युद्धको भौगोलिक विस्तार।
सरकारी सेनाले बाब अल–मन्दबदेखि मोखा हुँदै सानासम्मको लक्ष्य प्रस्तुत गरेको छ। यदि यो अभियान अगाडि बढ्यो भने यमनको लामो समयदेखि विभाजित युद्ध पुनः ठूलो भूभागीय युद्धमा परिणत हुन सक्छ। राजधानी सानामाथि सैन्य दबाब बढ्नु त्यसको सबैभन्दा महत्वपूर्ण संकेत हुनेछ।
हुथी पक्षका लागि चुनौती
बाब अल–मन्दब आसपासको तटीय क्षेत्र गुमाउनु हुथीका लागि रणनीतिक चुनौती हुन सक्छ। तर यसलाई हुथी पूर्ण रूपमा पराजित भएको अर्थमा बुझ्न मिल्दैन। हुथीहरूसँग अझै यमनका महत्वपूर्ण भूभाग, विशेषगरी उत्तरी र राजधानी आसपासका क्षेत्रहरूमा प्रभाव रहेको रिपोर्टहरू छन्। त्यसैले बाब अल–मन्दबको नियन्त्रण परिवर्तनले युद्धको सम्पूर्ण परिणाम तत्काल निर्धारण गर्दैन।
बरु अबको प्रश्न सरकारी सेनाले पुनः कब्जा गरेको क्षेत्र कति समयसम्म जोगाउन सक्छ र हुथीले त्यसको जवाफी कारबाही कसरी गर्छ भन्ने हुनेछ।
अर्को ठूलो जोखिम : क्षेत्रीय युद्ध
यस घटनाक्रमको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष साउदी–पाकिस्तान–टर्की सुरक्षा सहकार्य हो। यही समयमा साउदी अरब, पाकिस्तान र टर्कीले मक्का रक्षा सम्झौताअन्तर्गत साउदीको सुरक्षाका लागि सैन्य शक्ति तथा क्षमता शीघ्र परिचालन गर्ने सहमति गरेका छन्।
त्यसैले यमनमा बाब अल–मन्दब पुनः कब्जा गर्ने अभियान र साउदीको नयाँ क्षेत्रीय रक्षा व्यवस्थाबीच समयगत सम्बन्ध देखिन्छ। तर पाकिस्तान वा टर्कीका सेना अहिले नै यमनको युद्धमा प्रत्यक्ष लडिरहेको पुष्टि भएको छैन। उनीहरूको घोषित प्रतिबद्धता साउदी अरबमा सैन्य शक्ति परिचालनसँग सम्बन्धित छ।
निष्कर्ष
‘डन अफ यमन’ यमन युद्धमा पछिल्लो समयकै महत्वपूर्ण सैन्य अभियानमध्ये एक बनेको छ। सरकारी सेनाले बाब अल–मन्दब, दुबाब विमानस्थल र आसपासका क्षेत्र कब्जामा लिएको दाबी गरेको छ भने साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले १०० युद्धविमानमार्फत हवाई सहयोग दिएको जनाएको छ।
तर बाब अल–मन्दब कब्जा हुनु र हुथी शासन समाप्त हुनु दुई फरक कुरा हुन्। पहिलो सैन्य उपलब्धि हुन सक्छ; दोस्रोका लागि यमनका अन्य मोर्चा, विशेषगरी साना र उत्तरी क्षेत्रमा लामो संघर्ष आवश्यक पर्न सक्छ।
अहिलेको सबैभन्दा ठूलो प्रश्न यही हो—सरकारी सेना तटीय क्षेत्रबाट अघि बढ्दै सानासम्म पुग्न सक्छ कि हुथीले पुनः प्रतिआक्रमण गरेर मोर्चा उल्ट्याउँछ? आगामी केही दिनको सैन्य गतिविधिले यसको प्रारम्भिक संकेत दिनेछ।
