मध्यपूर्वमा बढ्दै गएको युद्ध र तनावले एउटा गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ—युद्ध फैलिँदा आखिर सुरक्षित को छ?
अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको बढ्दो सैन्य तनाव अब कुनै एउटा देशको सीमाभित्र सीमित छैन। खाडीका विभिन्न मुलुकमा रहेका अमेरिकी सैन्य संरचना, ऊर्जा पूर्वाधार, विमानस्थल तथा अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गसमेत जोखिमको घेरामा पर्दै गएका छन्। इरानले आफूले खाडीका अरब राष्ट्रलाई निशाना नबनाएको र मुख्य लक्ष्य त्यहाँ रहेका अमेरिकी सैन्य संरचना भएको बताउँदै आएको भए पनि युद्धको प्रभाव सैनिक अड्डाभन्दा धेरै परसम्म पुग्न सक्छ।
यसको सबैभन्दा ठूलो चिन्ता खाडीमा रोजगारीका लागि रहेका लाखौँ विदेशी श्रमिकहरू हुन्। नेपाली, फिलिपिनो, भारतीय, बंगलादेशी तथा अन्य मुलुकका श्रमिकहरू यही क्षेत्रमा आफ्नो परिवारको भविष्यका लागि पसिना बगाइरहेका छन्। उनीहरू युद्धका पक्षधर होइनन्, तर युद्धको परिणाम भोग्नुपर्ने अवस्थामा पुग्न सक्छन्।
कुवेत, कतार, बहराइन, यूएई, ओमान र साउदी अरबमा रहेका नेपाली श्रमिकका लागि पनि यो विषय केवल अन्तर्राष्ट्रिय समाचार होइन—प्रत्यक्ष सुरक्षा र रोजगारीसँग जोडिएको प्रश्न हो।
त्यसैले सम्बन्धित सरकारले आफ्ना नागरिकको सुरक्षा योजनालाई स्पष्ट र प्रभावकारी बनाउनुपर्छ। दूतावास तथा कूटनीतिक नियोगहरूले आपत्कालीन सम्पर्क, सुरक्षित स्थान, उद्धार योजना र आवश्यक परे स्वदेश फिर्तीको तयारीबारे आफ्ना नागरिकलाई स्पष्ट जानकारी दिनुपर्छ।
अझ गम्भीर अर्को प्रश्न युद्धमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को बढ्दो प्रयोगसँग सम्बन्धित छ। सैन्य लक्ष्य पहिचान र निर्णय प्रक्रियामा प्रविधिको प्रयोग बढ्दै जाँदा युद्धको निर्णय मानव विवेक र कूटनीतिभन्दा छिटो हुन थालेको हो कि भन्ने प्रश्न उठेको छ। यसको वास्तविक प्रभावबारे थप प्रमाण र अनुसन्धान आवश्यक छ।
हामीले प्रविधि विकास गरिरहेका छौँ, तर प्रश्न यो हो—के मानव विवेक र कूटनीतिले प्रविधिको गतिलाई नियन्त्रण गर्न सक्ला?
युद्धमा मिसाइल र बमले सैनिकलाई मात्र खोज्दैनन्। तिनले विमानस्थलमा यात्रु, अस्पतालमा बिरामी, घरमा परिवार, सडकमा श्रमिक र आफ्ना प्रियजनको प्रतीक्षा गरिरहेका लाखौँ मानिसलाई पनि जोखिममा पार्छन्।
त्यसैले आजको आवश्यकता अझ शक्तिशाली हतियार होइन—संवाद, संयम र कूटनीतिक समाधान हो।
खाडीमा पसिना बगाइरहेका नेपाली श्रमिक हुन् वा संसारको जुनसुकै कुनामा रहेका निर्दोष नागरिक—उनीहरूको जीवन कुनै पनि युद्धको मूल्य बन्नु हुँदैन।
