स्वेइदा संकटले सिरियाको एकता र असदपछिको संक्रमणलाई फेरि चुनौती

सिरियाको दक्षिणी प्रान्त स्वेइदा (Sweida/Suwayda) मा पुनः हिंसा भड्किएपछि राष्ट्रपति अहमद अल–शराआ नेतृत्वको नयाँ सरकारका लागि देशलाई एकीकृत गर्ने प्रयास गम्भीर परीक्षामा परेको छ। पछिल्लो हिंसाले असद शासनको पतनपछि बनेको नाजुक राजनीतिक व्यवस्था अझै स्थिर भइनसकेको देखाएको छ।

स्वेइदामा सोमबार स्थानीय सशस्त्र समूह र सिरियाली आन्तरिक सुरक्षा बलबीच झडप हुँदा कम्तीमा १० जना सुरक्षा सदस्य घाइते भएका छन्। यो झडप स्वेइदा शहरको पश्चिमी क्षेत्रमा दुई सर्वसाधारणको मृत्यु भएपछि सुरु भएको बताइएको छ।

किन स्वेइदा यति संवेदनशील छ ?

स्वेइदा सिरियाको ड्रुज समुदायको प्रमुख केन्द्र हो। असद शासनको अन्त्यपछि पनि यहाँका धेरै ड्रुज सशस्त्र समूहले आफ्ना हतियार बुझाउन वा दमास्कसको केन्द्रीय सुरक्षा संरचनामा पूर्ण रूपमा समाहित हुन अस्वीकार गर्दै आएका छन्। प्रान्तको ठूलो हिस्सा अझै स्थानीय ड्रुज शक्तिहरूको नियन्त्रणमा छ।

सबैभन्दा प्रभावशाली समूहहरूमध्ये नेसनल गार्ड पनि पर्छ, जुन प्रभावशाली ड्रुज धार्मिक नेता हिकमत अल–हिजरीसँग सम्बद्ध छ। उनका समर्थकहरूले स्वेइदालाई बढी स्वायत्त शासन दिनुपर्ने माग गर्दै आएका छन्।

विवाद कहाँबाट सुरु भयो ?

सन् २०२५ जुलाईमा ड्रुज र बेदुइन समुदायबीच ठूलो हिंसा भएको थियो। त्यसमा सिरियाली सरकारी सुरक्षा बल पनि संलग्न भयो भने इजरायलले समेत सैन्य हस्तक्षेप गर्‍यो। उक्त हिंसा अत्यन्तै रक्तपातपूर्ण बनेको थियो र ठूलो संख्यामा मानिस मारिनुका साथै हजारौँ विस्थापित भएका थिए।

त्यसपछि युद्धविराम भए पनि मूल राजनीतिक र सुरक्षा समस्या समाधान भएन। ड्रुज समूहहरू र दमास्कसबीच राज्यको अधिकार, स्थानीय सुरक्षा, हतियार र स्वायत्तताको विषयमा मतभेद कायम रह्यो।

अमेरिकालगायतको मध्यस्थता पनि सफल भएन

सन् २०२५ सेप्टेम्बरमा अमेरिका, जोर्डन र सिरियाले स्वेइदामा सामुदायिक हिंसा अन्त्य गर्दै प्रान्तलाई क्रमशः सिरियाली राज्य संरचनामा समाहित गर्ने रोडम्याप बनाएका थिए। तर स्वेइदाको स्वायत्त प्रशासनले त्यसलाई अस्वीकार गर्दै आत्मनिर्णय र स्वशासनको माग अघि सारेको थियो। त्यसपछि पनि रोडम्याप कार्यान्वयनमा खासै प्रगति हुन सकेन।

इजरायलको भूमिका पनि महत्वपूर्ण

स्वेइदाको संकट केवल सिरियाको आन्तरिक समस्या मात्र छैन। इजरायलले सिरियाली ड्रुज समुदायको सुरक्षालाई आफ्नो हस्तक्षेपको कारणका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएको छ। २०२५ को हिंसाका क्रममा इजरायली सेनाले सिरियाली सरकारी तथा सैन्य संरचनामाथि समेत हमला गरेको थियो। यसले दमास्कसको आफ्नो सम्पूर्ण भूभागमाथिको नियन्त्रण पुनःस्थापित गर्ने प्रयासलाई थप जटिल बनाएको छ।

सिरियाको भविष्यका लागि किन ठूलो प्रश्न ?

असद शासन ढलेपछि नयाँ सरकारको सबैभन्दा ठूलो चुनौती सिरियालाई पुनः एउटै राज्यका रूपमा एकीकृत गर्नु हो। उत्तरपूर्वमा कुर्द समूहसँगको शक्ति बाँडफाँट, दक्षिणमा ड्रुज समूहको स्वायत्तताको माग, विभिन्न स्थानीय सशस्त्र समूह, पूर्वअसद समर्थकहरू र इस्लामिक स्टेटका गतिविधिले केन्द्रीय सरकारको अधिकारलाई चुनौती दिइरहेका छन्।

विश्लेषकहरूको मुख्य प्रश्न यही हो:

दमास्कसले विभिन्न समुदायलाई आफ्नो सुरक्षा र राजनीतिक अधिकारको सुनिश्चितता दिँदै एउटै राष्ट्रिय संरचनाभित्र ल्याउन सक्छ कि सक्दैन ?

यदि सरकार र ड्रुज नेतृत्वबीच सहमति बन्न सकेन भने स्वेइदा लामो समयसम्म अर्ध–स्वायत्त क्षेत्रका रूपमा रहन सक्छ। त्यसले सिरियाको क्षेत्रीय अखण्डतामाथि प्रश्न उठाउने मात्र होइन, अन्य समुदायलाई पनि थप स्वायत्तताको बाटो रोज्न प्रोत्साहित गर्न सक्छ।

 स्वेइदाको अहिलेको संकट केवल एउटा प्रान्तमा भएको सुरक्षा समस्या होइन। यो असदपछिको सिरियाले कस्तो राज्य बन्ने—केन्द्रीयकृत, विकेन्द्रीकृत वा विभिन्न शक्तिकेन्द्रमा विभाजित—भन्ने ठूलो प्रश्नको परीक्षण बनेको छ। पछिल्लो हिंसाले शान्ति कायम भएजस्तो देखिए पनि सिरियाको राजनीतिक संक्रमण अझै निकै नाजुक रहेको स्पष्ट पारेको छ।