अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trumpका पछिल्ला दुई सार्वजनिक अभिव्यक्तिले मध्यपूर्वमा युद्धविरामको भविष्यप्रति गम्भीर प्रश्न खडा गरेका छन्। पहिलो अभिव्यक्तिमा उनले अमेरिका “आज राति पनि इरानमाथि कडा प्रहार गर्न सक्ने” चेतावनी दिए। त्यसको केही घण्टामै उनले इरानसँगको समझदारी “समाप्त भएको” घोषणा गर्दै तेहरानसँग अब कुनै सम्झौता गर्न नचाहेको बताए।
यी भनाइ केवल राजनीतिक टिप्पणी मात्र होइनन्। यसले वाशिङ्टनले इरानसँगको अस्थायी युद्धविरामलाई अब प्रभावकारी मान्न छोडेको संकेत दिन्छ। अमेरिकी पक्षले इरानमाथि थप सैन्य कारबाहीको सम्भावना खुला राखेको छ भने इरानले पनि अमेरिकी आक्रमणको जवाफ दिने चेतावनी दिइरहेको छ। दुवै पक्षले एकअर्कालाई युद्धविराम उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएका छन्।
यसको प्रत्यक्ष प्रभाव विश्व अर्थतन्त्रमा समेत देखिन थालेको छ। ट्रम्पको अभिव्यक्तिपछि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। लगानीकर्ता र ऊर्जा बजारले Strait of Hormuz क्षेत्रमा थप अस्थिरता आउन सक्ने जोखिमलाई गम्भीर रूपमा लिन थालेका छन्।
के अब मध्यपूर्व डरलाग्दो युद्धको चपेटामा फस्न लागेको हो?
यो सम्भावनालाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्न सकिँदैन। यदि अमेरिकी थप आक्रमण, इरानको प्रतिशोध, क्षेत्रीय सहयोगी समूहहरूको संलग्नता र होर्मुज जलडमरूमध्यमा थप अवरोध एकैसाथ बढे भने द्वन्द्व व्यापक क्षेत्रीय युद्धमा रूपान्तरण हुन सक्छ।
तर अर्को पक्ष पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय, विशेषगरी युरोपेली सहयोगीहरू र NATO का सदस्य राष्ट्रहरूले तनाव कम गर्न आह्वान गरिरहेका छन्। पछिल्ला समाचारहरूमा पनि वार्ताको ढोका पूर्ण रूपमा बन्द नभएको संकेत देखिन्छ।
त्यसैले अहिलेको अवस्था “युद्ध निश्चित भयो” भन्नेभन्दा पनि “युद्धको जोखिम अत्यन्त उच्च भएको” चरण हो। आगामी केही दिनमा अमेरिका र इरानका सैन्य तथा राजनीतिक निर्णयहरूले मध्यपूर्वको दिशा तय गर्नेछन्। यदि दुवै पक्षले सैन्य प्रतिक्रियालाई निरन्तरता दिए भने यो संकट दशककै सबैभन्दा खतरनाक क्षेत्रीय द्वन्द्व बन्न सक्छ। तर यदि कूटनीतिक प्रयास सफल भए भने अहिलेको तनाव अझै नियन्त्रणमा आउन सक्ने सम्भावना पनि बाँकी छ।
