प्रशान्त महासागरको सुन्दर टापु राष्ट्र फिजी मा आज करिब १० हजार नेपाली मूलका मानिसहरू बसोबास गरिरहेको अनुमान गरिन्छ। उनीहरूको सबैभन्दा बाक्लो बस्ती सिगातोका आसपासको काभानागासाउ ग्रामीण क्षेत्रमा रहेको बताइन्छ।
यी नेपालीहरूको इतिहास करिब डेढ शताब्दी पुरानो छ। सन् १८७९ देखि १९१६ को अवधिमा ब्रिटिस उपनिवेशकालीन श्रम प्रणालीअन्तर्गत भारत हुँदै फिजी पुगेका धेरैजसो नेपाली मूलका मानिसहरूलाई ‘गिर्मिटिया’ (सम्झौताका मजदुर) भनिन्थ्यो। उनीहरूलाई उखु खेतीका लागि श्रमिकका रूपमा लगिएको थियो।
सुरुका दिनहरू निकै कठिन थिए। परदेशी भूमिमा कठोर श्रम, सीमित अधिकार र सामाजिक चुनौतीबीच पनि उनीहरूले आफ्नो पहिचान, भाषा, संस्कृति र परम्परा जोगाउँदै नयाँ जीवन निर्माण गरे।
आज फिजीका नेपाली मूलका मानिसहरू उखु खेतीसँगै तरकारी उत्पादन, काभा (Kava) खेती, व्यापार तथा अन्य व्यवसायमा सक्रिय छन्। उनीहरूले स्थानीय समाजसँग घुलमिल हुँदै फिजीको आर्थिक र सांस्कृतिक विकासमा योगदान पुर्याइरहेका छन्।
काभानागासाउ क्षेत्र नेपाली संस्कृति, चाडपर्व, धार्मिक परम्परा र सामाजिक एकताको केन्द्रका रूपमा चिनिन्छ। दशैं, तिहार, नेपाली भाषा र आफ्ना सांस्कृतिक अभ्यासहरू नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्दै उनीहरूले हजारौं किलोमिटर टाढा पनि आफ्नो नेपाली पहिचान कायम राखेका छन्।
फिजीका नेपाली मूलका समुदायको कथा केवल आप्रवासनको कथा होइन, यो संघर्ष, धैर्य र पहिचान जोगाउने अद्भुत यात्राको कथा हो। नेपालबाट हजारौं किलोमिटर टाढा प्रशान्त महासागरको बीचमा पनि नेपाली संस्कृति र परम्पराको एउटा सानो तर जीवन्त संसार आज पनि कायम छ।
