अमेरिका र इरानबीच केही समयअघि कायम भएको अस्थायी युद्धविराम फेरि लगभग समाप्त भएको संकेत देखिएको छ। पछिल्ला घटनाक्रमले मध्यपूर्वलाई पुनः ठूलो सैन्य द्वन्द्वतर्फ धकेलिरहेको विश्लेषण गरिएको छ।
तनावको नयाँ चरण हर्मुज जलडमरूमध्यबाट सुरु भयो। अमेरिकी पक्षका अनुसार पछिल्ला दुई दिनमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारिक जहाजहरूमा आक्रमण भएपछि त्यसको प्रतिकारस्वरूप अमेरिकी सेनाले इरानका दक्षिणी क्षेत्रमा व्यापक हवाई आक्रमण गरेको हो। अमेरिकी सेनाको CENTCOM ले आक्रमणलाई “व्यापारिक जहाजको सुरक्षाका लागि आवश्यक प्रतिकारात्मक कारबाही” भनेको छ।
अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार आक्रमणमा इरानका हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, तटीय निगरानी केन्द्र, सतहबाट आकाशमा प्रहार गर्ने मिसाइल प्रणाली, जहाजविरुद्ध प्रयोग हुने क्रुज मिसाइल तथा ड्रोन प्रक्षेपण स्थलहरूलाई मुख्य लक्ष्य बनाइएको थियो। इरानी सञ्चारमाध्यमहरूले सिरिक, केश्म टापु र बन्दर अब्बास आसपास विस्फोट भएको पुष्टि गरेका छन्।
यसैबीच, कतारले आफ्नो एलएनजी ट्यांकरमाथि भएको आक्रमणको जिम्मेवारी इरानमाथि लगाउँदै त्यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको गम्भीर उल्लङ्घन भनेको छ। कतारले घटनाबाट हुने क्षति र परिणामको जिम्मेवारी इरानले लिनुपर्ने चेतावनी दिएको छ।
घटनाक्रम थप गम्भीर बन्दै जाँदा इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेशकियन ले आफ्नो इराक भ्रमण छोट्याएर तत्काल तेहरान फर्किएका छन्। यसले इरानको सुरक्षा संयन्त्र उच्च सतर्कतामा पुगेको संकेत दिएको विश्लेषण गरिएको छ।
यसैसँगै अमेरिकाले इरानमाथिको तेलसम्बन्धी छुट (oil license/waiver) पनि रद्द गरेको जनाएको छ। यस कदमले आर्थिक दबाबसँगै सैन्य दबाब पनि बढाउने रणनीति अपनाइएको देखिन्छ।
हालको अवस्थाले अमेरिका र इरानबीचको तनाव केवल सीमित प्रतिकारमा रोकिने कि अझ ठूलो क्षेत्रीय युद्धमा परिणत हुने भन्ने प्रश्न खडा गरेको छ। हर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक भएकाले यहाँको अस्थिरताले विश्वव्यापी तेल र ग्यास बजारमा प्रत्यक्ष असर पार्न सक्छ। पछिल्ला घटनापछि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य बढ्ने संकेत देखिएको छ।
यद्यपि दुवै पक्षले आफ्नो कदमलाई “प्रतिकारात्मक” भनेर व्याख्या गरेका छन्, स्वतन्त्र रूपमा सबै दाबीहरू पुष्टि भइसकेका छैनन्। त्यसैले घटनाक्रम अझै परिवर्तनशील अवस्थामा रहेको र आगामी केही दिन मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्थाका लागि अत्यन्त निर्णायक हुन सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
