अमेरिकी उपराष्ट्रपति J. D. Vance ले इजरायली मन्त्रिपरिषद्का केही सदस्यहरूलाई सार्वजनिक रूपमा दिएको चेतावनी सामान्य कूटनीतिक टिप्पणी मात्र होइन, अमेरिका–इजरायल सम्बन्धभित्र बढ्दै गएको असन्तुष्टिको संकेतका रूपमा पनि हेरिएको छ। परम्परागत रूपमा अमेरिकी नेताहरूले इजरायलको आलोचना गर्दा निकै सावधानी अपनाउने गरेका छन्, तर भान्सले “अमेरिका बाहेक इजरायलको पक्षमा कोही छैन” भन्ने अभिव्यक्तिबाट इजरायललाई आफ्नो रणनीतिक वास्तविकता सम्झाउने प्रयास गरेका देखिन्छन्।
भान्सको भनाइको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको इजरायली मन्त्रीहरूले Donald Trump माथि गरेको व्यक्तिगत आलोचनाप्रति असन्तुष्टि हो। उनले ट्रम्पलाई “इजरायलप्रति सबैभन्दा सहानुभूतिशील विश्व नेता” को रूपमा चित्रण गरे। वास्तवमा ट्रम्प प्रशासनले अघिल्ला कार्यकालमा Jerusalem लाई इजरायलको राजधानीका रूपमा मान्यता दिने, गोलान हाइट्ससम्बन्धी नीतिगत समर्थन गर्ने लगायतका कदम चालेको थियो। त्यसैले ट्रम्पप्रति कठोर टिप्पणी आउनु अमेरिकी प्रशासनका लागि अस्वीकार्य देखिएको हुन सक्छ।
हतियार र आर्थिक निर्भरताको सन्देश
भान्सले इजरायललाई उपलब्ध गराइने दुई तिहाइ हतियार अमेरिकी करदाताको पैसाबाट निर्माण र वित्तपोषण हुने उल्लेख गरेर एउटा स्पष्ट राजनीतिक सन्देश दिएका छन्। यसको अर्थ, इजरायलको सुरक्षा संरचना अझै पनि ठूलो मात्रामा अमेरिकी समर्थनमा निर्भर छ भन्ने हो। यस्तो अवस्थामा वाशिङ्टनसँगको सम्बन्ध बिगार्नु इजरायलका लागि रणनीतिक रूपमा जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
नेतान्याहू साँच्चै रिसाएका हुन् त ?
भान्सले सम्झौताप्रति Benjamin Netanyahu को कथित क्रोधबारे आएका समाचारहरू आफूले नेतान्याहूसँग गरेका प्रत्यक्ष कुराकानीसँग मेल नखाने बताएका छन्। यसले दुई सम्भावना देखाउँछ—या त सञ्चारमाध्यममा आएको विवरण अतिरञ्जित छ, वा नेतान्याहूको सरकारभित्र नै विभिन्न धारहरू सक्रिय छन् जसका कारण फरक–फरक सन्देश बाहिरिएका छन्।
यस घटनाको व्यापक अर्थ
यो घटनाले अमेरिका र इजरायलबीच सम्बन्ध टुट्न लागेको संकेत भने गर्दैन। बरु, दुवै देशबीचको सम्बन्ध यति गहिरो छ कि असहमति हुँदा पनि ती सार्वजनिक रूपमा व्यक्त हुन थालेका छन्। तर एउटा कुरा स्पष्ट देखिन्छ—वाशिङ्टन अब इजरायललाई बिना सर्त समर्थन गर्ने पुरानो शैलीबाट केही हदसम्म टाढा जान खोजिरहेको छ, जबकि इजरायलभित्रका केही राजनीतिक शक्तिहरू अमेरिकाको दबाब स्वीकार्न अनिच्छुक देखिन्छन्।
कूटनीतिक दृष्टिले हेर्दा, भान्सको टिप्पणी इजरायललाई दिइएको चेतावनी मात्र होइन, अमेरिकी मतदातालाई पनि लक्षित सन्देश हो—अमेरिकाले सहयोग गरिरहेको छ भने आफ्नो रणनीतिक निर्णयहरूको सम्मान पनि अपेक्षा गर्छ। आगामी दिनमा अमेरिका–इरान सम्बन्ध र Israel को सुरक्षा नीतिमा यस विवादको प्रभाव कति पर्छ भन्ने कुरा नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न हुनेछ।
यदि अमेरिकाले अचानक वा क्रमशः आफ्नो सैन्य, आर्थिक र कूटनीतिक समर्थन उल्लेखनीय रूपमा घटायो भने Israel को अवस्था निकै चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ। तर “इजरायल तुरुन्तै समाप्त हुन्छ” भन्ने निष्कर्ष पनि सही हुँदैन, किनभने इजरायल आफैंमा शक्तिशाली सेना, विकसित अर्थतन्त्र र उच्च प्रविधियुक्त रक्षा प्रणाली भएको राष्ट्र हो।
सैन्य क्षेत्रमा प्रभाव
इजरायलको धेरैजसो आधुनिक हतियार, लडाकु विमान, मिसाइल प्रणाली र त्यसका स्पेयर पार्ट्स अमेरिकी सहयोगसँग जोडिएका छन्। यदि यो सहयोग रोकिन्छ भने दीर्घकालमा इजरायललाई आफ्ना हतियार प्रणाली सञ्चालन र आधुनिकीकरण गर्न कठिन हुन सक्छ। विशेषगरी लामो समयसम्म बहुपक्षीय युद्ध वा ठूलो क्षेत्रीय संघर्ष चल्यो भने दबाब बढ्न सक्छ।
कूटनीतिक असर
संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा अमेरिकाले लामो समयदेखि इजरायललाई कूटनीतिक ढाल प्रदान गर्दै आएको छ। यदि अमेरिका तटस्थ भयो भने इजरायलमाथि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब बढ्न सक्छ। विभिन्न प्रस्ताव, प्रतिबन्ध वा आलोचनाहरू रोक्न पहिले जस्तो सहज नहुन सक्छ।
आर्थिक प्रभाव
अमेरिका इजरायलको महत्वपूर्ण व्यापारिक साझेदार र लगानी स्रोत हो। सम्बन्ध कमजोर भएमा लगानी, प्रविधि सहयोग र रक्षा उद्योगमा असर पर्न सक्छ। यद्यपि इजरायलको अर्थतन्त्र पर्याप्त विकसित भएकाले पूर्ण आर्थिक संकट आउने सम्भावना भने कम छ।
क्षेत्रीय सुरक्षा
इजरायलले एकै समयमा Iran समर्थित विभिन्न समूहहरू, जस्तै Hezbollah, Hamas लगायतका चुनौती सामना गर्नुपर्छ। अमेरिकाको प्रत्यक्ष समर्थन कमजोर भएमा यी पक्षहरूले आफूलाई रणनीतिक रूपमा बलियो ठान्न सक्छन्, जसले सुरक्षा जोखिम बढाउन सक्छ।
तर अर्को पक्ष पनि छ
इजरायल सानो भए पनि अत्यन्त विकसित रक्षा उद्योग, साइबर क्षमता, गुप्तचर संयन्त्र र सम्भावित आणविक प्रतिरोध क्षमता भएको देश मानिन्छ। त्यसैले अमेरिका पछि हटे पनि इजरायल तुरुन्तै असुरक्षित वा अस्तित्व संकटमा पुग्ने अवस्था नहुन सक्छ। तर उसको शक्ति, प्रभाव र आत्मविश्वास अहिलेको स्तरमा कायम राख्न निकै कठिन हुनेछ।
इजरायलले इरान वा उसका कुनै एक–दुई प्रोक्सी समूहको सामना एक्लै गर्न सक्छ, तर इरान र उसका सबै प्रोक्सीहरू (हेजबोल्लाह, हमास, हुथी, इराक तथा सिरियाका विभिन्न सशस्त्र समूहहरू) सँग एकैपटक लामो युद्ध लड्नु पर्यो भने अमेरिकाको सहयोग बिना निकै कठिन हुन सक्छ।
इजरायलका बलिया पक्ष
Israel सँग विश्वकै अत्याधुनिक वायुसेना, साइबर क्षमता, गुप्तचर संयन्त्र तथा मिसाइल प्रतिरक्षा प्रणाली छ। विशेष गरी Iron Dome, David’s Sling र Arrow जस्ता प्रणालीहरूले हजारौं रकेट र मिसाइल रोक्ने क्षमता राख्छन्। इजरायलको जनसंख्या सानो भए पनि सैन्य प्रविधिमा ऊ विश्वका अग्रणी राष्ट्रहरूमध्ये एक हो।
इरानको शक्ति कहाँ छ?
Iran को मुख्य शक्ति प्रत्यक्ष सेना मात्र होइन, उसको “प्रोक्सी नेटवर्क” हो। यसमा Hezbollah, Hamas तथा Houthis जस्ता समूहहरू पर्छन्। यी समूहहरूले विभिन्न दिशाबाट आक्रमण गर्न सक्छन्, जसले इजरायलमाथि निरन्तर दबाब सिर्जना गर्न सक्छ।
सबैभन्दा ठूलो चुनौती
इजरायलका लागि मुख्य समस्या युद्ध जित्ने होइन, लामो समयसम्म युद्ध धान्ने हो। मिसाइल प्रतिरक्षा प्रणालीले धेरै आक्रमण रोक्न सक्छ, तर प्रत्येक अवरोधक मिसाइल महँगो हुन्छ। यदि हजारौं मिसाइल लगातार प्रहार भए भने आर्थिक र सैन्य दबाब बढ्न सक्छ।
अमेरिका किन महत्वपूर्ण छ?
United States ले इजरायललाई हतियार, गोला–बारुद, गुप्तचर सूचना, कूटनीतिक संरक्षण तथा आर्थिक सहयोग प्रदान गर्दै आएको छ। युद्ध लामो भयो भने यिनै कुराहरू निर्णायक बन्छन्। त्यसैले धेरै सैन्य विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ कि:
इजरायल एक्लै बाँच्न र लड्न सक्षम छ, तर इरान र उसका सम्पूर्ण क्षेत्रीय नेटवर्कविरुद्ध दीर्घकालीन युद्धमा अमेरिकी सहयोगले उसको शक्ति धेरै गुणा बढाउँछ।
