Wednesday 18th November 2026

वैवाहिक बलात्कारसम्बन्धी १० वटा रिटमाथि भारतको सर्वोच्च अदालतमा सुनुवाइ


भारतको सर्वोच्च अदालतमा बुधबारदेखि वैवाहिक बलात्कारसम्बन्धी १० वटा रिटमाथि सुनुवाइ भइरहेको छ। विवाहभित्र हुने जबर्जस्ती यौनसम्पर्कलाई अपराध मान्ने कि नमान्ने भन्ने विषयमा यी रिट दायर गरिएका हुन्।

विश्वका अधिकांश देशमा वैवाहिक बलात्कारलाई कानुनी रूपमा अपराध मानिएको छ। तर भारत अझै पनि ती करिब ५० देशको सूचीमा पर्छ, जहाँ वैवाहिक सम्बन्धभित्र हुने जबर्जस्ती यौनसम्पर्कलाई सामान्यतया बलात्कारको अपराधका रूपमा मान्यता दिइएको छैन।

यस विषयमा भारतमा लामो समयदेखि कानुनी तथा सामाजिक बहस हुँदै आएको छ। सर्वोच्च अदालतको सुनुवाइलाई वैवाहिक बलात्कारसम्बन्धी विद्यमान कानुनी व्यवस्थाको भविष्य निर्धारण गर्ने महत्त्वपूर्ण प्रक्रियाका रूपमा हेरिएको छ।

 

नेपालमा वैवाहिक बलात्कार कानुनी रूपमा अपराध हो। श्रीमान् भएकै कारण पत्नीको इच्छाविपरीत यौनसम्पर्क गर्ने छुट कानुनले दिएको छैन।

तर नेपालमा यससम्बन्धी कानुनमा केही महत्त्वपूर्ण असमानता र कमजोरी छन्।

नेपालको कानुनी व्यवस्था

१. मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ को दफा २१९

यस दफाले महिलाको मञ्जुरीविना गरिने यौनसम्पर्कलाई जबर्जस्ती करणी मानेको छ। वैवाहिक सम्बन्ध कायम रहेको अवस्थामा पतिले पत्नीलाई जबर्जस्ती करणी गरेमा पाँच वर्षसम्म कैद हुने व्यवस्था छ।

२. अन्य बलात्कार र वैवाहिक बलात्कारको सजाय फरक

वयस्क महिलामाथि अन्य व्यक्तिले जबर्जस्ती करणी गरेमा सातदेखि दस वर्षसम्म कैद हुन सक्छ। तर श्रीमान्ले पत्नीमाथि वैवाहिक सम्बन्ध कायम रहँदा त्यस्तो कसुर गरेमा अधिकतम पाँच वर्ष कैदको व्यवस्था छ। यही सजायको भिन्नतालाई महिला अधिकारकर्मीहरूले विभेदकारी भन्दै आएका छन्।

३. सर्वोच्च अदालतको फैसला

नेपालको सर्वोच्च अदालतले सन् २००२ मै वैवाहिक बलात्कारलाई अपराधका रूपमा स्वीकार गर्दै कानुनी व्यवस्था गर्न सरकारलाई निर्देशन दिएको थियो। त्यसपछि यसलाई दण्डनीय बनाइएको हो।

अहिलेको नयाँ बहस के हो?

नोभेम्बर १७, २०२६ मा प्रकाशित काठमाडौँ पोस्ट को समाचारअनुसार सरकारले यौन हिंसासम्बन्धी कानुन संशोधन गर्न विधेयकको मस्यौदा तयार गरेको छ। महिला अधिकारकर्मी तथा कानुनविद्हरूले वैवाहिक बलात्कारमा अन्य बलात्कारसरह सजाय हुनुपर्ने, सहमतिको स्पष्ट परिभाषा राख्नुपर्ने र उजुरीको हदम्याद हटाउनुपर्ने माग गरेका छन्।


सम्बन्धित शीर्षकहरु

रुसको दक्षिणपश्चिमी साइबेरियास्थित केमेरोभो क्षेत्रमा भएको सैन्य विमान दुर्घटनामा विमानमा सवार सबै १९ जनाको मृत्यु भएको छ। रुसी रक्षा मन्त्रालयका…

युक्रेनले रूस र कब्जामा रहेको क्रिमियालाई जोड्ने केर्च (क्रिमियन) पुलमा ठूलो आक्रमण गरेको छ। युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले यो आक्रमण…

दिल्लीको नयाँ प्रस्ताव : बागडोगरा–रक्सौल उडानका लागि नेपाली आकाश प्रयोग गर्न दिनुपर्ने नेपालले विगत १२ वर्षदेखि माग गर्दै आएको महेन्द्रनगर…

प्रतिकृयाहरू
...