मक्कामा दुई बंगलादेशीलाई मृत्युदण्ड : अपारदर्शी न्यायिक प्रक्रियामाथि गम्भीर प्रश्न

मक्का/ढाका । साउदी अरबको पवित्र सहर मक्कामा दुई बंगलादेशी नागरिकलाई मृत्युदण्ड दिइएको घटनाले न्यायिक पारदर्शिता, मानव अधिकार र विदेशमा रहेका नागरिकको कूटनीतिक सुरक्षाबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। साउदी गृह मन्त्रालयका अनुसार एक पुरुष र एक महिलालाई मस्जिदभित्र ‘अनुचित कार्य’ गरेको अभियोगमा दोषी ठहर गर्दै गत बुधबार मृत्युदण्ड दिइएको हो। तर, उनीहरूले वास्तवमा के गरेका थिए, अभियोग पुष्टि गर्न कस्ता प्रमाण प्रस्तुत गरिए र अदालतले मृत्युदण्डसम्म पुग्ने निष्कर्ष कसरी निकाल्यो भन्ने विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।

यस घटनालाई थप संवेदनशील बनाउने अर्को पक्ष बंगलादेशी अधिकारीहरूले सजाय कार्यान्वयन हुनुअघि आफूहरूलाई जानकारी नदिइएको बताउनु हो। बंगलादेश सरकारले साउदी अधिकारीसँग सम्पर्क गरी अभियोग, न्यायिक प्रक्रिया र सजायबारे विस्तृत विवरण मागेको छ। जेद्दास्थित बंगलादेशी महावाणिज्य दूतावासले अनुरोध गरेर प्राप्त गरेको कैदीहरूको सूचीमा ती नागरिकको नाम भए पनि उनीहरूलाई मृत्युदण्ड सुनाइएको जानकारी उल्लेख नभएको बंगलादेशी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

सामाजिक सञ्जालको दाबी र वास्तविकता

 नवविवाहित दम्पती र हनिमुनको कथा अपुष्ट मात्र होइन, त्यसको विश्वसनीयतामाथि थप प्रश्न उठेका छन्। सामाजिक सञ्जालमा मृत्युदण्ड पाएका दुई व्यक्ति नवविवाहित रहेको, हनिमुन मनाउन मक्का पुगेको र पुरुषले महिलाको निधारमा चुम्बन गरेका कारण सजाय पाएको दाबी फैलिएको छ। तर साउदी गृह मन्त्रालयले कथित कार्यको विस्तृत विवरण दिएको छैन। ‘द डेली स्टार’ र अन्य सञ्चारमाध्यमले जनाएका विवरण तथा तथ्यजाँचअनुसार, पुरुषका पिताले छोरा अविवाहित रहेको बताएका छन्। त्यसैले उनीहरू पति–पत्नी थिए र चुम्बनकै कारण मृत्युदण्ड दिइयो भन्ने दाबीलाई पुष्टि भएको तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्न मिल्दैन।

चौथो अनुच्छेद — ‘ताजिर’ व्यवस्थाअन्तर्गत मृत्युदण्ड र न्यायिक पारदर्शिताको प्रश्न। साउदी अधिकारीका अनुसार अनुसन्धानपछि मुद्दा अदालतमा पेस गरिएको थियो, अदालतले आरोप प्रमाणित ठहर गरेको थियो र सम्बन्धित निकायबाट फैसला सदर भएपछि राजकीय आदेशमार्फत अक्टोबर १४ मा सजाय कार्यान्वयन गरिएको थियो। मन्त्रालयले अपराधको गम्भीरता र मस्जिदको पवित्रताको उल्लङ्घनलाई सजायको आधार भनेको छ। तर सार्वजनिक विवरणमा कथित कसुरको प्रकृति, प्रमाण र सुनुवाइका विस्तृत पक्ष खुलाइएको छैन। मृत्युदण्ड अपरिवर्तनीय सजाय भएकाले आरोपको प्रकृति र न्यायिक प्रक्रियाबारे पर्याप्त जानकारी उपलब्ध हुनु विशेष महत्त्वको विषय हो।

पाँचौँ अनुच्छेद — बंगलादेशको कूटनीतिक असन्तुष्टि र विदेशमा रहेका श्रमिकको सुरक्षा। बंगलादेशले अक्टोबर १४ मा सञ्चारमाध्यमबाट घटनाबारे जानकारी पाएपछि साउदी सरकारसँग औपचारिक स्पष्टीकरण मागेको थियो। अक्टोबर १८ मा बंगलादेशको विदेश मन्त्रालयले साउदी राजदूतसँग पनि यस विषयमा जानकारी मागेको समाचार सार्वजनिक भयो। बंगलादेशका अनुसार, साउदी पक्षले उपलब्ध गराएको कैदीहरूको सूचीमा ती नागरिकको नाम भए पनि मृत्युदण्डको अवस्थाबारे उल्लेख थिएन। साउदी अरबमा ३० लाखभन्दा बढी बंगलादेशी नागरिक बसोबास तथा काम गर्ने भएकाले यो घटना दुई व्यक्तिको मामिलामा मात्र सीमित छैन; विदेशमा रहेका नागरिकलाई कानुनी सहायता, कन्सुलर पहुँच र गम्भीर सजायबारे जानकारी उपलब्ध गराउने व्यवस्थासँग पनि जोडिएको छ।

छैटौँ अनुच्छेद — निष्कर्ष : कानुनको सम्मानसँगै न्यायिक जवाफदेहिता पनि आवश्यक। साउदी अरबले आफ्नो कानुनअनुसार सजाय कार्यान्वयन गरिएको बताएको छ भने बंगलादेशले घटनाको पूर्ण विवरण र मृतकका शव स्वदेश फिर्ता ल्याउने प्रक्रियाबारे जानकारी मागिरहेको छ। अब साउदी अधिकारीले आरोप, प्रमाण, न्यायिक सुनुवाइ र बंगलादेशी कूटनीतिक नियोगलाई पूर्वजानकारी नदिइनुको कारणबारे स्पष्ट जवाफ दिनु आवश्यक छ। अर्कोतर्फ, सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका सनसनीपूर्ण तर अपुष्ट कथालाई तथ्यका रूपमा प्रचार गर्नु पनि गैरजिम्मेवार हुन्छ। यस घटनाको वास्तविक पाठ यही हो—पवित्र स्थलको मर्यादा र राष्ट्रिय कानुनको सम्मान महत्त्वपूर्ण छन्, तर मृत्युदण्डजस्तो गम्भीर सजायमा पारदर्शिता, निष्पक्ष सुनुवाइ र न्यायिक जवाफदेहिताको प्रश्न झन् महत्त्वपूर्ण हुन्छ।