प्रकाश सायमीले आफ्नो फेसबुक वालमा लेखेको यो सामग्रीलाई केवल गायक उदीतनारायण झाको जीवनीका रूपमा हेर्नुभन्दा पनि नेपाली संगीत तथा चलचित्र क्षेत्रको एउटा महत्वपूर्ण समयको व्यक्तिगत संस्मरणका रूपमा बुझ्न सकिन्छ। उनले उदीतनारायणसँग आफ्नो निकै पुरानो सम्बन्धदेखि उनको संघर्ष, फिल्मी यात्रा, सफलता र सम्बन्धमा आएको उतारचढावसम्मका प्रसंगहरू प्रस्तुत गरेका छन्।
सायमीका अनुसार उदीतनारायण काठमाडौंमा गायक बन्न आउँदाकै समयदेखि उनीसँग परिचित थिए। पहिलो भेट मरुहिटीमा भएको थियो, जहाँ उदीतनारायण विष्णु खड्गीको घरमा डेरा बसेका थिए। त्यतिबेलाको एउटा ऋणसम्बन्धी घटनामा साक्षी बसेका कारण उदीतनारायण झमेलामा परेको र पछि पत्रकार तथा फुटबल खेलाडी पुष्करलाल श्रेष्ठले उनलाई त्यसबाट निकाल्न सहयोग गरेको प्रसंग पनि उनले सम्झेका छन्।
उदीतनारायण र पुष्करलाल श्रेष्ठबीच त्यतिबेला निकै घनिष्ठ सम्बन्ध रहेको देखिन्छ। पुष्करलालकी पत्नीले उदीतनारायणकी पत्नी दीपाबाट हरेक वर्ष राखी लगाउने गरेको प्रसंगले त्यो सम्बन्ध पारिवारिक आत्मीयतासम्म पुगेको संकेत गर्छ। तर समयसँगै उनीहरूको सम्बन्धमा कटुता आयो। सम्बन्ध सुधार्न पुष्करलालका छोरा डिरेकलाल श्रेष्ठसमेत सायमीको घर पुगेको तर पुष्करलाल तयार नभएको कुरा लेखकले उल्लेख गरेका छन्।
त्यसपछि लेख उदीतनारायणको चलचित्र यात्रातर्फ मोडिन्छ। तुलसी घिमिरे निर्देशित ‘कुसुमे रुमाल’ मा एउटा पात्रको भूमिकामा अभिनय गर्ने अवसर उदीतनारायणले पाएका थिए। सुरुमा त्यो भूमिका भुवन केसीका लागि सोचिएको भए पनि परिस्थितिले परिवर्तन ल्यायो र उदीतनारायण नेपाली चलचित्रका नायक बने। यस घटनाले उनी गायक मात्र नभई अभिनयतर्फ पनि सम्भावना बोकेका कलाकार थिए भन्ने देखाउँछ।
‘कुसुमे रुमाल’ पछि हिन्दी चलचित्रमा गायनको अवसर सहज नहुने अनुमानका बीच उदीतनारायणलाई नेपाली चलचित्रमा अभिनय गर्ने इच्छा जाग्यो। त्यसै क्रममा इटहरीका चलचित्र व्यवसायी हेमनारायण चौधरीसँग मिलेर ‘पिरती’ निर्माण गर्ने योजना बनेको सायमी बताउँछन्। सुरुमा तुलसी घिमिरे निर्देशक थिए, तर उदीतनारायणसँग मतभेद भएपछि उनी बाहिरिए र निर्देशक परिवर्तन हुँदै अन्ततः चन्द्रप्रकाश घिमिरेले जिम्मेवारी लिए।
‘पिरती’ मा उदीतनारायणको दोहोरो भूमिका थियो र पटकथा तथा संवाद लेख्न सायमीलाई नै जिम्मा दिइएको थियो। चलचित्र हिन्दी फिल्म ‘आराधना’ बाट प्रभावित भएर बनाउने योजना थियो। नायक उदीतनारायण र नायिकाको भूमिकामा विभिन्न कलाकारको नाम जोडिँदै गयो। तर चलचित्रको छायाङ्कन भइरहेका बेला उदीतनारायणको पहिलो पत्नी रञ्जु झासँग सम्बन्धित प्रसंग बाहिर आएपछि निर्माण रोकियो।
यसैबीच उदीतनारायणको जीवनमा ठूलो परिवर्तन आयो। ‘कयामत से कयामत तक’ मा गाएको गीतबाट उनले अप्रत्याशित रूपमा ठूलो सफलता पाए। सायमीको वर्णनअनुसार त्यो सफलता स्वयं उदीतनारायणले पनि त्यसरी आउने अपेक्षा गरेका थिएनन्। अचानक उनी हिन्दी चलचित्र उद्योगमा स्थापित भएपछि ‘पिरती’ का नेपाली निर्माता र निर्माण टोली नै अन्योलमा परेको देखिन्छ।
केही वर्षपछि उदीतनारायण फेरि काठमाडौं आए र ‘पिरती’ को काम पुनः अघि बढ्यो। राष्ट्रिय सभा गृहबाट चलचित्रको काम सुरु भएको तथा अहिलेका चर्चित संगीतकार टीका भण्डारीले पनि त्यसमा सानो भूमिका खेलेको सायमीले सम्झिएका छन्। अन्ततः चलचित्र प्रदर्शनमा आयो, तर निर्माण पक्षले अपेक्षा गरेजस्तो सफलता प्राप्त गर्न सकेन।
‘पिरती’ पछि उदीतनारायणले नेपाली चलचित्रमा अभिनयलाई निरन्तरता दिएनन्। उनी गायनमै केन्द्रित भए र पछि नेपाली तथा हिन्दी दुवै क्षेत्रमा अत्यन्त लोकप्रिय गायक बने। उनका दाजु ललितनारायण झाको भनाइ उद्धृत गर्दै सायमीले ‘पिरती’ सफल भएको भए उदीतनारायण नेपालकै शीर्ष चलचित्र स्टार बन्न सक्ने सम्भावना रहेको संकेत गरेका छन्।
सायमीले आदित्य उदीतनारायणको जन्मसम्बन्धी प्रसंग पनि उल्लेख गरेका छन्। आदित्य जन्मिएको केही समयपछि भएको जन्मदिनको कार्यक्रममा मनोहरि सिंह, रञ्जित गजमेर, भारती गजमेर, मुरलीधर, तुलसी घिमिरेलगायत धेरै चलचित्रकर्मी सहभागी भएको उनले बताएका छन्। तर त्यही अवसरमा ठूलो झगडा भएको र त्यसको विस्तृत विवरण कुनै दिन मात्र बताउने भन्दै उनले प्रसंगलाई अधुरै छोडेका छन्।
लेखमा उदीतनारायणसँग जोडिएका व्यक्तिहरूसँगको सम्बन्धमा आएको परिवर्तन पनि निकै महत्वपूर्ण छ। ‘कुसुमे रुमाल’ पछि निर्माता उद्धव पौडेल र निर्देशक तुलसी घिमिरेबीच सम्बन्ध बिग्रिएको, ‘पिरती’ पछि उदीतनारायण र संगीतकार रञ्जित गजमेरबीच सम्बन्ध टुटेको तथा अन्य व्यक्तिहरूसँग पनि समयक्रममा दूरी बढेको प्रसंग छ। यसले तत्कालीन नेपाली चलचित्र क्षेत्रभित्रको मित्रता र विवाद दुवैलाई देखाउँछ।
विशेषगरी रञ्जित गजमेर र उदीतनारायणको सम्बन्ध टुटेको प्रसंगलाई सायमीले गम्भीर रूपमा उठाएका छन्। गजमेरले पछि लेखेको पुस्तकमा आफ्नी पत्नी कुसुम गजमेरको निधन हुँदा पनि उदीतनारायण नआएको गुनासो गरेको कुरा उनले उल्लेख गरेका छन्। त्यस्तै उद्धव पौडेलसँग सम्बन्धित गुनासोबारे पनि पछि सार्वजनिक प्रतिक्रिया आएको प्रसंग जोडिएको छ। यसबाट व्यक्तिगत सम्बन्धमा आएका दरारहरू वर्षौंसम्म कसरी स्मृतिमा रहन्छन् भन्ने देखिन्छ।
तर यो पोस्ट पढ्दा एउटा सावधानी भने आवश्यक हुन्छ। यहाँ उल्लेख भएका धेरै कुरा प्रकाश सायमीका व्यक्तिगत सम्झना, अनुभव र उनले सुनेका/देखेका घटनाका रूपमा आएका छन्। त्यसैले प्रत्येक घटनालाई स्वतन्त्र रूपमा प्रमाणित भएको ऐतिहासिक तथ्य मान्नुभन्दा पनि एक वरिष्ठ चलचित्रकर्मीले आफ्नो स्मृतिबाट प्रस्तुत गरेको संस्मरणका रूपमा बुझ्नु उचित हुन्छ।
अन्ततः यो लेखको सबैभन्दा ठूलो विशेषता उदीतनारायणको सफलताको कथा मात्र होइन, सफल हुनुअघिको उनको संघर्ष र त्यस क्रममा बनेका–बिग्रिएका सम्बन्धहरूको कथा हो। काठमाडौंको एउटा डेराबाट सुरु भएको यात्रा ‘कुसुमे रुमाल’, ‘पिरती’ हुँदै ‘कयामत से कयामत तक’ को सफलतासम्म पुग्छ। उनी नेपाली चलचित्रका नायक बन्न खोजे, तर अन्ततः गायनले उनलाई यस्तो उचाइमा पुर्यायो जहाँ अभिनयको त्यो अध्याय नै ओझेलमा पर्यो। त्यसैले सायमीको यो लेख नेपाली चलचित्र इतिहासको एउटा कालखण्डलाई व्यक्तिगत आँखाबाट हेर्ने रोचक र मूल्यवान संस्मरणका रूपमा लिन सकिन्छ।
