इब्राहिम ट्राओरेको कडा सन्देश : अफ्रिकाको भविष्य अब अफ्रिकी जनताकै हातमा हुनुपर्छ

वागादुगु। बुर्किना फासोका राष्ट्रपति तथा अफ्रिकाको साहेल क्षेत्रका तीन सैनिक नेतृत्व भएका मुलुकहरूको गठबन्धन एईएसका प्रमुख इब्राहिम ट्राओरेले अफ्रिकी मुलुकहरूको राजनीतिक स्वतन्त्रता, आर्थिक आत्मनिर्भरता र प्राकृतिक स्रोतसाधनमाथिको अधिकारलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन्। पत्रकार सम्मेलनमा उनले क्षेत्रीय सुरक्षा, विदेशी प्रभाव, आर्थिक शोषण, भ्रष्टाचार र अफ्रिकी एकताका विषयमा आफ्नो धारणा राखेका छन्।

ट्राओरेले अफ्रिकी मुलुकहरू राजनीतिक रूपमा स्वतन्त्र भए पनि आर्थिक र रणनीतिक क्षेत्रमा बाह्य शक्तिमाथिको निर्भरता कायम रहे वास्तविक सार्वभौमिकता स्थापित हुन नसक्ने धारणा राखेका छन्। उनका अनुसार अफ्रिकी मुलुकहरूले आफ्ना प्राकृतिक स्रोत, खानी, ऊर्जा र उत्पादनका साधनमाथि आफैँ निर्णय गर्न सक्नुपर्छ। प्राकृतिक सम्पदाबाट प्राप्त हुने लाभ स्थानीय जनता र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको विकासमा उपयोग हुनुपर्ने उनको जोड छ।

आतंकवादविरुद्धको लडाइँ र ठूलो युद्धको तयारी

सुरक्षा अवस्थाबारे बोल्दै ट्राओरेले साहेल क्षेत्रमा आतंकवादी आक्रमण तत्काल रोकिने अवस्था नरहेको बताएका छन्। उनले यसअघि उल्लेख गरेको ‘कालो जाडो’ अर्थात् कठिन सुरक्षा परिस्थितिको समय सुरु भइसकेको संकेत गर्दै सबै सम्भावित अवस्थाका लागि तयार रहनुपर्ने बताए। बुर्किना फासो र मालीमा भइरहेका आक्रमणलाई सामान्य सुरक्षा चुनौतीका रूपमा मात्र लिन नहुने उनको भनाइ थियो। उनले सेनाका लागि खरिद गरिएका आधुनिक हतियार तथा उपकरण आतंकवादविरुद्ध मात्र नभई सम्भावित ठूलो युद्धको सामना गर्नसमेत उपयोग गरिने स्पष्ट पारे।

ट्राओरेले सुरक्षा कारबाहीका क्रममा नागरिकले सामाजिक सञ्जालमा गर्ने अनियन्त्रित सूचना सम्प्रेषणप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरे। सैनिक परिचालन, आक्रमण भएको स्थान र सुरक्षाकर्मीको गतिविधिसम्बन्धी दृश्य सार्वजनिक गर्दा सशस्त्र समूहलाई सैन्य सूचना पुग्न सक्ने उनको तर्क थियो। त्यसैले राष्ट्रिय सुरक्षासँग सम्बन्धित विषयमा नागरिक र सञ्चारमाध्यम दुवैले जिम्मेवार व्यवहार गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए।

अर्थतन्त्रमा राज्यको नियन्त्रण र स्थानीय उत्पादन

आर्थिक नीतिबारे बोल्दै उनले बुर्किना फासोका रणनीतिक क्षेत्रहरूमा राज्यको भूमिका विस्तार गर्ने नीति अघि सारेका छन्। खानी, प्राकृतिक स्रोत, आयात तथा स्थानीय उत्पादनमा राज्यको नियन्त्रण र निगरानी बढाउनुपर्ने उनको धारणा छ। सरकारले स्थानीय उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने, अनावश्यक आयात घटाउने र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई आन्तरिक स्रोतबाट बलियो बनाउने प्रयास गरिरहेको उनले बताए। केही अत्यावश्यक वस्तुको आयातसमेत राज्यको नियन्त्रणमा राख्ने योजना रहेको विषय उनले पत्रकार सम्मेलनमा उठाएका थिए।

उनले तस्करी र आर्थिक अनियमिततालाई राष्ट्रिय सुरक्षासँग समेत जोडेर व्याख्या गरे। उनका अनुसार अवैध कारोबारबाट राज्यको राजस्व गुम्ने मात्र होइन, केही अवैध व्यापारिक सञ्जालले सशस्त्र समूहलाई आर्थिक सहयोग पुर्‍याउन सक्ने जोखिम पनि रहन्छ। त्यसैले आर्थिक अपराध नियन्त्रणलाई सरकारको प्राथमिकतामा राखिएको उनको भनाइ थियो। महँगी र कृत्रिम मूल्यवृद्धि गराउने व्यापारीमाथि पनि सरकारले कडाइ गर्ने संकेत उनले दिएका छन्।

फ्रान्ससँगको सम्बन्ध अब पहिलेजस्तो नहुने

फ्रान्ससँगको सम्बन्धबारे सोधिएको प्रश्नमा ट्राओरेले दुई देशबीच कूटनीतिक सम्बन्ध पुनःस्थापित भए पनि विगतको जस्तै अवस्था नरहने स्पष्ट पारे। बुर्किना फासोले आफ्नो सुरक्षा, राजनीतिक निर्णय र राष्ट्रिय स्वार्थमा बाह्य हस्तक्षेप स्वीकार नगर्ने उनको भनाइ थियो। फ्रान्ससँग सम्बन्ध सुधार गर्नुअघि आफ्नो देशले सुरक्षा, अर्थतन्त्र र अन्य क्षेत्रमा पर्याप्त क्षमता विकास गर्नुपर्ने उनले बताए। उनले युरोपेली संघसँगको सम्बन्धबारे पनि असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै बाह्य हस्तक्षेप जारी रहे थप कदम चाल्न सकिने संकेत दिएका छन्।

एईएसको साझा मुद्रा र क्षेत्रीय एकताको योजना

बुर्किना फासो, माली र नाइजर सम्मिलित एईएसको भविष्यबारे बोल्दै ट्राओरेले तीन देशबीच साझा संस्थागत संरचना विकास गर्ने प्रक्रिया अघि बढिरहेको बताए। साझा मुद्रा निर्माणको सम्भावनाबारे सोध्दा उनले यस विषयमा अध्ययन र छलफल जारी रहेको तर तत्काल कुनै समयसीमा निर्धारण नभएको स्पष्ट पारे। तीनवटै मुलुकबीच साझा बैंक, सञ्चार संरचना, सुरक्षा संयन्त्र र आर्थिक सहकार्यलाई बलियो बनाउने प्रयास भइरहेको छ।

उनले तीन देशका नागरिकलाई साझा परिचयपत्रका आधारमा एकअर्काको मुलुकमा सहज आवतजावत गर्न सक्ने व्यवस्था बनाउनुपर्नेमा पनि जोड दिए। सीमामा हुने अनावश्यक अवरोध र प्रशासनिक झन्झट हटाउन बुर्किना फासोले आवश्यक संरचना तयार गरिरहेको र माली तथा नाइजरमा पनि त्यस्तै व्यवस्था आवश्यक रहेको उनले बताए। सन् २०३२ सम्म एईएस क्षेत्रभित्र साझा पूर्वाधार निर्माण गर्ने लक्ष्यसमेत उनले प्रस्तुत गरेका छन्।

नयाँ संविधान र राजनीतिक पुनर्संरचनाको घोषणा

ट्राओरेले बुर्किना फासोको विद्यमान राजनीतिक प्रणालीमा व्यापक पुनर्संरचना आवश्यक रहेको भन्दै नयाँ संविधान निर्माण गर्ने योजना सार्वजनिक गरेका छन्। देशको शासन प्रणाली, राजनीतिक संस्थाहरू र नेतृत्व चयनको प्रक्रियालाई नयाँ ढङ्गले व्यवस्थित गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ। नयाँ संविधानले भविष्यमा निर्वाचन, राष्ट्रपतिको कार्यकाल र राजनीतिक संक्रमणको स्वरूप निर्धारण गर्ने संकेत उनले दिएका छन्।

अफ्रिकाको राजनीतिक भविष्यमा नयाँ बहस

ट्राओरेको पत्रकार सम्मेलनले अफ्रिकाको साहेल क्षेत्रमा विकसित भइरहेको नयाँ राजनीतिक तथा आर्थिक ध्रुवीकरणलाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ। फ्रान्ससँगको परम्परागत सम्बन्धबाट दूरी बढाउँदै बुर्किना फासो, माली र नाइजरले आपसी सुरक्षा सहकार्य, आर्थिक एकीकरण र वैकल्पिक अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीलाई प्राथमिकता दिइरहेका छन्। तर आतंकवाद नियन्त्रण, जनताको जीवनस्तर सुधार, राजनीतिक स्थायित्व र आर्थिक आत्मनिर्भरता हासिल गर्नु उनीहरूका अगाडिका प्रमुख चुनौती हुन्।

विशेष विश्लेषण: ट्राओरेको अभिव्यक्तिको मूल सन्देश अफ्रिकी मुलुकले आफ्ना प्राकृतिक स्रोत, सुरक्षा र राजनीतिक भविष्यबारे आफैँ निर्णय गर्न सक्नुपर्छ भन्ने हो। तर सार्वभौमिकताको नारालाई वास्तविक उपलब्धिमा बदल्न सुरक्षा सुधार, उत्पादन वृद्धि, सुशासन र जनताको जीवनस्तरमा देखिने परिवर्तन अनिवार्य हुनेछ। उनको नेतृत्वको मूल्याङ्कन पनि अन्ततः यिनै परिणामका आधारमा हुनेछ।