दैनिक कति घण्टा सुत्नु पर्याप्त हुन्छ भन्ने प्रश्न धेरैको मनमा हुन्छ। सामान्यतया ६ देखि ८ घण्टाको निद्रालाई पर्याप्त मानिन्छ। तर आवश्यकताभन्दा निकै कम वा बढी सुत्दा स्वास्थ्यसँगै शरीरमा बुढ्यौलीसँग सम्बन्धित प्रक्रियामा समेत असर पर्न सक्ने एक अध्ययनले देखाएको छ।
‘नेचर’मा प्रकाशित अनुसन्धानमा बेलायतको बायोबैंकमा रहेका करिब ५ लाख मानिसको स्वास्थ्यसम्बन्धी तथ्यांक अध्ययन गरिएको थियो। अनुसन्धानकर्ताहरूले ६ देखि ८ घण्टा सुत्ने व्यक्तिमा विभिन्न स्वास्थ्य समस्याको जोखिम तुलनात्मक रूपमा कम देखिएको तथा निकै कम वा बढी सुत्नेहरूमा शरीरको जैविक बुढ्यौलीसँग सम्बन्धित संकेत बढी देखिएको बताएका छन्। तर अध्ययनले ६–८ घण्टा सुत्दा नै प्रत्यक्ष रूपमा स्वास्थ्य राम्रो हुन्छ वा बुढ्यौलीको गति सुस्त हुन्छ भन्ने प्रमाणित भने गरेको छैन।
अनुसन्धानमा निद्राको अवधि र शरीरको बुढ्यौलीबीच ‘U’ आकारको सम्बन्ध देखिएको थियो। साथै, शरीरका सबै अंगका लागि आवश्यक निद्राको अवधि एउटै नहुन सक्ने देखिएको छ। अध्ययनमा मुटुको स्वास्थ्यका लागि ६ घण्टा र मस्तिष्कका लागि ८ घण्टाको निद्रा तुलनात्मक रूपमा राम्रो देखिएको उल्लेख छ।
उमेरअनुसार पनि निद्राको आवश्यकता फरक हुन्छ। नवजात शिशुले दिनमा करिब १८ देखि २० घण्टासम्म सुत्न सक्छन् भने उमेर बढ्दै जाँदा निद्राको अवधि घट्दै जान्छ। वयस्कका लागि ६ देखि ८ घण्टाको निद्रालाई पर्याप्त मानिएको छ।
पर्याप्त निद्रा नहुँदा शरीरमा सूजनको प्रक्रिया बढ्न सक्ने, रगतमा चिनीको मात्रा प्रभावित हुन सक्ने तथा मुटु, मस्तिष्क र अन्य अंगमा असर पर्न सक्ने चिकित्सकहरूले बताएका छन्। एउटा सानो अध्ययनमा ६१ देखि ८६ वर्ष उमेरका २९ वृद्ध व्यक्तिलाई समेट्दा, चार घण्टामात्र सुताइएको एक रातपछि शरीरका केही कोषिकामा समयअगावै बुढ्यौलीसँग सम्बन्धित परिवर्तन देखिएको थियो।
तर निद्राको अवधि मात्र होइन, निद्राको गुणस्तर पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। आठ घण्टा ओछ्यानमा बसे पनि बारम्बार निद्रा खुल्ने वा निद्रा बाधित भइरहने हो भने शरीरले पर्याप्त आराम नपाउन सक्छ। त्यसैले नियमित समयमा सुत्ने–उठ्ने, व्यायाम गर्ने तथा सुत्नुअघि क्याफिन र मदिराबाट बच्ने जस्ता बानी उपयोगी हुन सक्ने चिकित्सकहरूको सुझाव छ।
