काराकास/तेल अभिभ — भेनेजुएला र इजरायलले १७ वर्षपछि कन्सुलर सम्बन्ध पुनःस्थापित गर्ने सहमति गरेका छन्। दुवै देशले आफ्ना नागरिकलाई कन्सुलर सेवा उपलब्ध गराउन औपचारिक समन्वय संयन्त्र स्थापना गर्ने घोषणा गरेका हुन्। यो कदम लामो समयदेखि चिसिएको सम्बन्धमा आएको महत्वपूर्ण कूटनीतिक परिवर्तनका रूपमा हेरिएको छ।
२००९ मा टुटेको थियो सम्बन्ध
भेनेजुएलाका तत्कालीन राष्ट्रपति ह्युगो चाभेजले सन् २००९ मा गाजामा इजरायली सैन्य कारबाहीको विरोध गर्दै इजरायलसँग कूटनीतिक सम्बन्ध विच्छेद गरेका थिए। त्यसपछि दुवै देशबीच औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध थिएन।
चाभेजको शासनकालमा भेनेजुएला इरानसँग नजिकिएको थियो र इजरायल तथा अमेरिकी विदेश नीतिको तीव्र आलोचक बनेको थियो। त्यसैले अहिले कन्सुलर सम्बन्ध पुनःस्थापित गर्ने निर्णयलाई केवल नागरिक सेवासम्बन्धी कदमभन्दा व्यापक भूराजनीतिक परिवर्तनको संकेतका रूपमा हेरिएको छ।
कन्सुलर सम्बन्ध भनेको पूर्ण कूटनीतिक सम्बन्ध होइन
महत्वपूर्ण कुरा के हो भने अहिले भएको सम्झौता पूर्ण कूटनीतिक सम्बन्ध पुनःस्थापना होइन।
यसले मुख्यतः दुवै देशका नागरिकलाई पासपोर्ट, कागजात, आपत्कालीन सहायता तथा अन्य कन्सुलर सेवा उपलब्ध गराउन समन्वयको बाटो खोल्नेछ। इजरायली विदेशमन्त्री गिडोन सार र भेनेजुएलाका विदेशमन्त्री फेलिक्स प्लासेन्सियाबीचको छलफलपछि यस्तो संयन्त्र बनाउने सहमति भएको बताइएको छ।
तर कन्सुलर सम्पर्क पुनःस्थापना आफैंमा लामो समयदेखि बन्द रहेको सम्बन्धलाई सामान्यीकरणतर्फ लैजाने पहिलो संस्थागत कदम हुन सक्छ।
भेनेजुएलाको विदेश नीतिमा ठूलो परिवर्तन
यो निर्णय भेनेजुएलाको पछिल्लो विदेश नीति परिवर्तनको पृष्ठभूमिमा आएको छ।
हालको भेनेजुएला सरकार वासिङ्टनसँग पनि पहिलेभन्दा नजिकिँदै गएको र परम्परागत रूपमा इरानसँग रहेको रणनीतिक निकटताबाट केही हदसम्म टाढिँदै गएको देखिएको छ। रोयटर्सले यसलाई काराकासको महत्वपूर्ण भूराजनीतिक पुनर्संरेखणका रूपमा वर्णन गरेको छ।
यसै क्रममा भेनेजुएलाले अन्य देशसँग पनि सम्बन्ध सामान्य बनाउने प्रयास गरिरहेको छ। उदाहरणका लागि, अगस्टको सुरुवातमा भेनेजुएला र डोमिनिकन रिपब्लिकले पनि कूटनीतिक सम्बन्ध पुनःस्थापनाका लागि ‘क्रमिक सामान्यीकरण’को रोडम्यापमा सहमति गरेका थिए।
इजरायलका लागि पनि महत्वपूर्ण उपलब्धि
इजरायलका लागि ल्याटिन अमेरिकाको एउटा महत्वपूर्ण देशसँग सम्बन्ध सुधार हुनु कूटनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण छ।
विशेषगरी भेनेजुएला विगतमा इजरायलको कट्टर आलोचक र इरानको नजिकको साझेदार रहेकाले अहिले आएको परिवर्तनले ल्याटिन अमेरिकामा इजरायलको कूटनीतिक पहुँच विस्तार गर्ने प्रयासलाई बल दिन सक्छ।
यसअघि जुनमा भेनेजुएलामा गएको विनाशकारी भूकम्पपछि इजरायलले मानवीय सहायता टोली पठाएको थियो। त्यस मानवीय सहकार्यले दुवै देशबीच सम्पर्क पुनःस्थापनाको वातावरण बनाउन योगदान गरेको बताइएको छ।
भेनेजुएलाको यहुदी समुदायको भूमिका
भेनेजुएलाका प्रमुख रब्बी आइज्याक कोहेनले पनि राष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजसँग इजरायलसँग सम्बन्ध पुनःस्थापित गर्न आग्रह गरेका थिए। उनले कूटनीतिक तथा कन्सुलर सम्बन्ध पुनःस्थापनाको माग राखेको भेनेजुएला विदेश मन्त्रालयले जनाएको छ।
यसले भेनेजुएलाभित्रको यहुदी समुदायले पनि दुई देशबीच सम्बन्ध सुधारका लागि भूमिका खेलिरहेको देखाउँछ।
अब के हुन सक्छ ?
अहिलेको कदमलाई पूर्ण सम्बन्ध पुनःस्थापनाको अन्तिम चरण मान्न भने हतार हुनेछ। तर १७ वर्षको दूरीपछि कन्सुलर संयन्त्र स्थापना हुनु आफैंमा ठूलो परिवर्तन हो।
सम्बन्ध क्रमशः अघि बढेमा भविष्यमा:
कन्सुलर सेवा → औपचारिक सम्पर्क → कूटनीतिक सम्बन्ध → दूतावास पुनःस्थापना
जस्ता चरणहरू आउन सक्छन्।
तर इजरायल–फिलिस्तीन मुद्दा, भेनेजुएलाको आन्तरिक राजनीति तथा अमेरिका र इरानसँग काराकासको बदलिँदो सम्बन्धले आगामी कदम निर्धारण गर्नेछ।
