अमेरिकाले इरानमाथि पुनः सैन्य हमला गरेको पुष्टि भएको छ

अमेरिकाले इरानमाथि पुनः सैन्य हमला गरेको पुष्टि भएको छ। तर नोभेम्बर ४, २०२६ सम्म प्राप्त पछिल्ला समाचारका आधारमा यसपटकको आक्रमणमा अमेरिका र इजरायल दुवै संयुक्त रूपमा सहभागी भएको पुष्टि भएको छैन।

अमेरिकी सेनाले नोभेम्बर २ मा इरानको रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण क्षेत्र क्येश्म टापुमा सीमित हवाई आक्रमण गरेको समाचार सार्वजनिक भएको छ। यसको विवरण नोभेम्बर ३ मा अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले सार्वजनिक गरेका हुन्।

यो आक्रमणलाई अमेरिकाले इरानी सैन्य गतिविधिबाट आफ्ना सैनिक र सैन्य सम्पत्तिको सुरक्षा गर्ने उद्देश्यले गरिएको रक्षात्मक कारबाही भनेको छ। तर घटनाले अमेरिका–इरानबीच युद्धविराम र वार्तामार्फत समाधान खोज्ने प्रयासमाथि नयाँ प्रश्न खडा गरेको छ।

 कहाँ र कसरी भयो अमेरिकी आक्रमण ?

अमेरिकी आक्रमणको मुख्य लक्ष्य इरानको क्येश्म टापुमा रहेका सैन्य संरचना थिए।

• अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार इरानी सेनाले अमेरिकी सैन्य सम्पत्तितर्फ सतहबाट हावामा प्रहार गर्ने क्षेप्यास्त्र प्रयोग गरिरहेको थियो।

• त्यसलाई निष्क्रिय पार्ने उद्देश्यले अमेरिकी सेनाले क्षेप्यास्त्र प्रक्षेपण केन्द्र र हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीलाई निशाना बनाएको बताइएको छ।

• इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले क्येश्म र हेङ्गम टापु तथा बन्दर अब्बास आसपास विस्फोटका आवाज सुनिएको जानकारी दिएका छन्।

• अमेरिकी अधिकारीहरूले यसलाई सीमित सैन्य कारबाही भनेका छन्। यसलाई पूर्णस्तरको युद्ध पुनः सुरु भएको घोषणा भने गरिएको छैन।

 इजरायलको भूमिका के छ ?

इजरायलले यसपटकको अमेरिकी आक्रमणमा प्रत्यक्ष सहभागिता जनाएको आधिकारिक पुष्टि अहिलेसम्म उपलब्ध छैन।

तर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँगको पछिल्लो संवादमा इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले इरानमाथि थप आक्रमण गर्न दबाब दिएको समाचार आएको छ।

एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार नेतान्याहुले अमेरिकी निर्वाचनपछि इरानमाथि अर्को चरणको आक्रमण गर्नुपर्ने पक्षमा जोड दिएका थिए। यसलाई इजरायलको सैन्य चासो र कूटनीतिक दबाबका रूपमा बुझ्न सकिन्छ, तर त्यसैका आधारमा पछिल्लो आक्रमणमा इजरायली सेना सहभागी भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

 इरानको प्रतिक्रिया कस्तो छ ?

इरानले अमेरिकी आक्रमणको जवाफ दिने चेतावनी दिएको छ।

नोभेम्बर ४ मा सार्वजनिक भएको अलजजिराको प्रत्यक्ष समाचारअनुसार इरानले कुनै पनि नयाँ आक्रमणको प्रतिकार गर्न ‘अधिकतम प्रतिरोध’ योजना तयार गरेको जनाएको छ।

इरानी अधिकारीहरूले अमेरिकी तथा इजरायली सैन्य संरचनालाई सम्भावित प्रत्याक्रमणका लक्ष्यका रूपमा समावेश गरिएको बताएका छन्।

इरानले आफ्नो सैन्य संयन्त्र उच्च सतर्कतामा रहेको र आवश्यक परे तत्काल जवाफ दिन सक्ने चेतावनी दिएको छ।

स्ट्रेट अफ होर्मुज किन महत्त्वपूर्ण छ ?

क्येश्म टापु स्ट्रेट अफ होर्मुजको सामरिक क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक हो।

विश्वमा शान्तिकालमा खपत हुने कुल तेलको झन्डै पाँचौँ हिस्सा यही जलमार्गबाट ओसारपसार हुने गरेको छ।

अमेरिकाले इरानमाथि नौसैनिक नाकाबन्दी कायम राखेको छ। अर्कोतर्फ इरानले अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने, तेलमाथिका प्रतिबन्ध खुकुलो पार्नुपर्ने र युद्धविरामको व्यवस्था हुनुपर्ने सर्त राखेको छ।

नोभेम्बर ४ मा यस क्षेत्रमा एउटा तेल ट्याङ्करमाथि अज्ञात वस्तुबाट आक्रमण भएको खबर पनि आएको छ। त्यसको जिम्मेवारी र आक्रमणको वास्तविक प्रकृति भने स्पष्ट भइसकेको छैन।

अमेरिका फेरि ठूलो युद्धमा जान खोजेको हो ?

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नोभेम्बर ३ मा अमेरिका सैन्य कारबाहीका लागि तयार रहेको तर तत्काल अर्को आक्रमण आवश्यक नपर्न पनि सक्ने बताएका छन्।

उनले अमेरिकाले आवश्यक परे सैन्य शक्ति प्रयोग गर्न सक्ने संकेत दिएका छन्।

यसैबीच कतारलगायत क्षेत्रीय मुलुकको मध्यस्थतामा अमेरिका र इरानबीच वार्ताको प्रयास जारी छ। इरानले आफ्ना सर्तहरू पूरा नभएसम्म होर्मुज जलमार्ग खुला गर्ने र परमाणु वार्तालाई अगाडि बढाउने विषयमा सहमति नहुने बताएको छ।

यसअघि अमेरिका र इजरायलले संयुक्त आक्रमण गरेका थिए ?

हो। यो कुरा पनि महत्त्वपूर्ण छ।

काउन्सिल अन फरेन रिलेसन्सको द्वन्द्वसम्बन्धी विवरणअनुसार सन् २०२६ फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले संयुक्त रूपमा इरानमाथि ठूलो सैन्य आक्रमण गरेका थिए।

उक्त आक्रमणमा इरानका सर्वोच्च नेता अली खामेनी मारिएको र परमाणु तथा सैन्य पूर्वाधारलाई निशाना बनाइएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो।

त्यसपछि युद्ध विस्तार भएको थियो। पाकिस्तानको मध्यस्थतामा युद्धविराम तथा जुन महिनामा समझदारीको प्रयास भए पनि तनाव पूर्ण रूपमा अन्त्य हुन सकेको छैन।