अमेरिका–इरान मध्यस्थका रूपमा पाकिस्तानको भूमिकामाथि प्रश्न

इरानको कट्टरपन्थी सरकारी धारणा बोकेको पत्रिका कायहान (Kayhan) ले अमेरिका र इरानबीच मध्यस्थता गरिरहेको पाकिस्तानको भूमिकामाथि प्रश्न उठाएको छ। यो प्रश्न साउदी अरब, टर्की र पाकिस्तानबीच मक्कामा नयाँ संयुक्त रक्षा सम्झौता भएको भोलिपल्ट उठाइएको हो।

अगस्ट ७ मा मक्कामा भएको सम्झौताअनुसार तीन देशमध्ये कुनै एकमाथि सशस्त्र हमला भए त्यसलाई तीनै देशमाथिको हमला मानिनेछ र उनीहरूले आपसी रक्षा सहकार्य बढाउनेछन्। साउदी र टर्कीले भने यो सम्झौता कुनै निश्चित देशलाई लक्षित गरेर नभएको बताएका छन्।

तर तेहरानमा भने यसले नयाँ प्रश्न खडा गरेको छ—साउदी अरबसँग रक्षा गठबन्धनमा रहेको पाकिस्तानले अमेरिकासँग इरानको विवादमा वास्तवमै निष्पक्ष मध्यस्थको भूमिका खेल्न सक्छ कि सक्दैन?

पाकिस्तानले यसअघि अमेरिका–इरान वार्तामा मध्यस्थता गर्दै दुवै पक्षलाई वार्ताको टेबलमा ल्याउने प्रयास गरेको थियो। त्यसैले इस्लामाबादले एकातिर इरानसँग संवादको पुल र अर्कोतिर साउदीसँग सुरक्षा साझेदारको भूमिका खेलिरहेको छ।

यसको ठूलो अर्थ के हो?

यो घटनाले मध्यपूर्वको कूटनीति निकै जटिल बन्दै गएको देखाउँछ। पाकिस्तान अहिले मध्यस्थ पनि र साउदीको रक्षा साझेदार पनि भएको अवस्थामा छ। त्यसैले इरानले पाकिस्तानको निष्पक्षतामाथि शंका गर्नु अस्वाभाविक होइन।

तर यसको अर्थ पाकिस्तानले मध्यस्थता गर्नै नसक्ने भन्ने पनि होइन। वास्तवमा, पाकिस्तानको साउदीसँगको सम्बन्ध र इरानसँगको ऐतिहासिक सम्बन्ध दुवै उसलाई संवादका लागि उपयोगी बनाउने कारण पनि हुन्।

अर्कोतर्फ, मक्का रक्षा सम्झौताले क्षेत्रीय देशहरू अमेरिकी सुरक्षा छातामाथि मात्र निर्भर नरही आफ्नै क्षेत्रीय सुरक्षा संरचना निर्माण गर्न खोजिरहेको संकेत पनि दिएको विश्लेषण गरिएको छ।

इरानको प्रश्न केवल पाकिस्तानमाथिको अविश्वास होइन; यो “पाकिस्तान मध्यस्थ हो कि साउदी–अमेरिकी सुरक्षा संरचनाको हिस्सा?” भन्ने गम्भीर रणनीतिक प्रश्न हो। मक्का सम्झौतापछि पाकिस्तानको मध्यस्थ भूमिका पहिलेभन्दा कठिन, तर सम्भवतः अझै महत्वपूर्ण बनेको छ।