गादी आइसेनकोट इजरायलका पूर्वसेना प्रमुख तथा राजनीतिज्ञ हुन्। बेन्जामिन नेतन्याहूको राजनीतिक विकल्पका रूपमा उदाएका आइसेनकोटले इजरायलको नेतृत्व, सुरक्षा नीति र अन्तर्राष्ट्रिय छविमा परिवर्तन ल्याउन सक्छन् कि भन्ने प्रश्न अहिले चर्चामा छ।

शीर्षक “The anti-Netanyahu: Can Gadi Eisenkot give the world a different Israel?” को नेपाली भावार्थ हो—“नेतन्याहूका विकल्प: के गादी आइसेनकोटले विश्वलाई फरक इजरायल देखाउन सक्छन्?”

नेतन्याहूभन्दा फरक इजरायलको सपना: के गादी आइसेनकोटले बदल्न सक्छन् देशको राजनीतिक दिशा ?

तेल अभिभ। इजरायलको राजनीतिमा बेन्जामिन नेतन्याहूको लामो शासनलाई चुनौती दिँदै गादी आइसेनकोट नयाँ राजनीतिक विकल्पका रूपमा अगाडि आएका छन्। इजरायली राष्ट्रपति इसाक हर्जोगले नोभेम्बर ७ मा आइसेनकोटलाई नयाँ सरकार गठन गर्ने जिम्मेवारी दिने घोषणा गरेपछि इजरायलको राजनीतिक भविष्य र अन्तर्राष्ट्रिय छविबारे बहस तीव्र बनेको छ।

अल जजिराले प्रकाशित गरेको “The anti-Netanyahu: Can Gadi Eisenkot give the world a different Israel?” शीर्षकको विश्लेषणले आइसेनकोट नेतन्याहूको नेतृत्वभन्दा फरक राजनीतिक शैली प्रस्तुत गर्न सक्ने भए पनि इजरायलको सुरक्षा तथा प्यालेस्टाइनसम्बन्धी कठोर नीतिमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने प्रश्न उठाएको छ।

नेतन्याहूका प्रमुख राजनीतिक चुनौतीकर्ता

६६ वर्षीय गादी आइसेनकोट इजरायली सेनाका पूर्वप्रमुख हुन्। उनले सन् २०१५ देखि २०१९ सम्म इजरायल रक्षा बलको प्रमुखका रूपमा काम गरेका थिए। सन् २०२२ मा राजनीतिमा प्रवेश गरेका उनी सन् २०२५ मा स्थापना गरिएको याशार पार्टीका नेता हुन्।

नेतन्याहूको तुलनामा आइसेनकोट कम आक्रामक सार्वजनिक शैली, स्पष्ट सुरक्षा दृष्टिकोण र राजनीतिक सुधारको वाचाका कारण परिचित छन्। उनले नेतन्याहूको नेतृत्वमा रहेका दक्षिणपन्थी गठबन्धनका केही नीतिहरूको आलोचना गर्दै इजरायलमा व्यापक राष्ट्रिय सहमति आवश्यक रहेको बताउँदै आएका छन्।

तर आइसेनकोटलाई नेतन्याहूको पूर्ण वैचारिक विपरीत पात्रका रूपमा चित्रण गर्न मिल्दैन। उनी पनि सुरक्षा मामिलामा कठोर दृष्टिकोण राख्छन्। हमासको सैन्य संरचना नष्ट वा विघटन गर्नुपर्ने, इरानलाई सैन्य आणविक क्षमता प्राप्त गर्न रोक्नुपर्ने र इजरायलको सुरक्षा नियन्त्रण कायम रहनुपर्ने उनको धारणा छ।

निर्वाचनपछि इजरायलमा राजनीतिक गतिरोध

अक्टोबर २७, २०२६ मा सम्पन्न इजरायली संसदीय निर्वाचनले कुनै पनि राजनीतिक गठबन्धनलाई स्पष्ट बहुमत दिन सकेन। १२० सदस्यीय संसद् नेसेटमा सरकार गठन गर्न कम्तीमा ६१ सदस्यको समर्थन आवश्यक हुन्छ।

निर्वाचनपछिको सिट अवस्था:

नेतन्याहूको लिकुड पार्टी संसद्को सबैभन्दा ठूलो एकल दल बने पनि उनको गठबन्धनले बहुमत प्राप्त गर्न सकेन। आइसेनकोटको याशार पार्टी दोस्रो ठूलो दलका रूपमा उदायो।

अरब राजनीतिक दलहरूको समर्थन आइसेनकोटलाई सरकार गठनका लागि निर्णायक हुन सक्छ। तर उनले ती दलहरूसँग औपचारिक गठबन्धन गर्न अनिच्छा देखाउँदै आएका छन्। यसले उनको सरकार गठनको प्रयासलाई जटिल बनाएको छ।

प्यालेस्टाइन नीतिमा आइसेनकोट पनि कठोर

आइसेनकोटले नेतन्याहूको नेतृत्व र दक्षिणपन्थी सहयोगीहरूको आलोचना गरे पनि प्यालेस्टाइनसम्बन्धी नीतिमा उनी उदारवादी विकल्प होइनन्।

उनले प्यालेस्टाइनलाई छुट्टै स्वतन्त्र राष्ट्र बनाउने दुई-राष्ट्र समाधानलाई अस्वीकार गरेका छन्। जोर्डन नदीदेखि भूमध्यसागरसम्म इजरायलको प्रमुख सुरक्षा नियन्त्रण रहनुपर्ने उनको धारणा छ।

उनले हमासको सैन्य क्षमता समाप्त गर्नुपर्ने बताएका छन्। साथै, पश्चिम किनारमा यहूदी बस्ती विस्तारको समर्थन गरे पनि इजरायलको आधिकारिक स्वीकृतिबिना स्थापना भएका बस्ती र प्यालेस्टिनीमाथि हुने बसोबासीहरूको हिंसाको आलोचना गरेका छन्।

यसर्थ, आइसेनकोटको उदयले नेतन्याहूको राजनीतिक शैली र गठबन्धनमा परिवर्तन ल्याउन सक्ने भए पनि प्यालेस्टाइनको स्वतन्त्रता र इजरायलको सुरक्षा नीतिमा तत्काल ठूलो परिवर्तन हुने निश्चित छैन

के आइसेनकोटले विश्वसामु फरक इजरायल प्रस्तुत गर्न सक्छन् ?

आइसेनकोटले नेतन्याहूको नेतृत्वमा देखिएको राजनीतिक ध्रुवीकरण कम गर्ने, राष्ट्रिय सहमति कायम गर्ने र बसोबासीहरूको हिंसालाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास गर्न सक्छन्। उनका आलोचनाहरू नेतन्याहूको युद्ध व्यवस्थापन, सुरक्षा असफलता र अतिदक्षिणपन्थी सहयोगीहरूसँगको गठबन्धनमा केन्द्रित छन्।

तर उनको राजनीतिक चुनौती केवल नेतन्याहूलाई विस्थापित गर्नु होइन। इजरायलमा लामो समयदेखि कायम सुरक्षा चिन्ता, प्यालेस्टाइन विवाद, अरब नागरिकहरूको राजनीतिक सहभागिता र धार्मिक–धर्मनिरपेक्ष विभाजनबीच टिकाउ सरकार बनाउनु पनि हो।

आइसेनकोटले सरकार गठनका लागि २८ दिन पाउनेछन्। आवश्यक परे राष्ट्रपतिले थप १४ दिनको म्याद दिन सक्नेछन्। यदि उनले बहुमत जुटाउन सकेनन् भने अर्को उम्मेदवारलाई अवसर दिन सकिने वा नयाँ निर्वाचनतर्फ जाने सम्भावना रहन्छ।

गादी आइसेनकोटको उदयले इजरायली राजनीतिमा नेतन्याहूको विकल्प खोज्ने जनमतको उपस्थितिलाई देखाएको छ। तर नेतन्याहूको विरोध गर्नु र इजरायलको सम्पूर्ण नीतिगत दिशा परिवर्तन गर्नु दुई फरक कुरा हुन्।

आइसेनकोटको नेतृत्वमा सरकार बनेमा इजरायलको राजनीतिक शैली, आन्तरिक गठबन्धन र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा केही परिवर्तन आउन सक्ने सम्भावना छ। तर प्यालेस्टाइन राज्यको स्थापना, गाजा युद्धको दीर्घकालीन समाधान र क्षेत्रीय शान्तिमा कस्तो परिवर्तन आउँछ भन्ने कुरा उनको वास्तविक नीतिगत निर्णय तथा सरकारको संरचनामा निर्भर हुनेछ।

अहिलेको मुख्य प्रश्न नेतन्याहू हट्छन् कि हट्दैनन् भन्ने मात्र होइन, आइसेनकोटले सरकार गठन गर्न सकेमा इजरायलको राजनीतिक तथा सुरक्षा नीतिमा कति वास्तविक परिवर्तन ल्याउन सक्छन् भन्ने हो।