काठमाडौं — जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोप (JWST) का नयाँ तथा थप सटीक अवलोकनहरूले ब्रह्माण्ड कति तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ भन्ने विषयमा वैज्ञानिकहरूको पुरानो अन्योललाई अझ गहिरो बनाएको छ। वैज्ञानिकहरूले अहिलेको ब्रह्माण्डको विस्तार दर प्रारम्भिक ब्रह्माण्डको अवलोकनबाट अनुमान गरिएको दरसँग मेल नखाएको पाएका छन्। यस समस्यालाई ‘हबल टेन्सन’ (Hubble Tension) भनिन्छ।
ब्रह्माण्डको विस्तार दरलाई हबल स्थिरांक (H₀) ले जनाउँछ। प्रारम्भिक ब्रह्माण्डको अवशेष प्रकाश अर्थात् Cosmic Microwave Background (CMB) बाट गणना गर्दा विस्तार दर करिब ६७ किलोमिटर प्रतिसेकेन्ड प्रतिसेगापार्सेक देखिन्छ भने नजिकको ब्रह्माण्डका ताराहरू र सुपरनोभा प्रयोग गरेर गरिएको प्रत्यक्ष मापन करिब ७३ किलोमिटर प्रतिसेकेन्ड प्रतिसेगापार्सेक वरिपरि देखिन्छ।
यस अन्तरलाई पहिले वैज्ञानिकहरूले मापनमा भएको त्रुटि हुन सक्ने आशंका गरेका थिए। तर जेम्स वेबले हबल टेलिस्कोपले प्रयोग गरेका Cepheid variable stars लाई अझ स्पष्ट रूपमा अवलोकन गरेर दूरीसम्बन्धी मापन पुनः जाँच्यो। वेबको तीक्ष्ण इन्फ्रारेड दृष्टिले वरिपरिका ताराको प्रकाशबाट हुने भ्रम घटाउँदा हबलका पुराना मापनहरू मूलतः सही रहेको पुष्टि भयो।
२०२६ मा प्रकाशित अन्तर्राष्ट्रिय H₀ Distance Network को विश्लेषणले स्थानीय ब्रह्माण्डको विस्तार दरलाई ७३.५० ± ०.८१ km/s/Mpc को शुद्धतासहित मापन गरेको छ। यो करिब १ प्रतिशतभन्दा केही बढीको अनिश्चितता भएको अत्यन्त सटीक प्रत्यक्ष मापन हो। यसले प्रारम्भिक ब्रह्माण्डबाट निकालिएको अनुमानसँगको अन्तरलाई सामान्य मापन त्रुटिले मात्र व्याख्या गर्न कठिन बनाएको छ।
वैज्ञानिकहरूका लागि यसको अर्थ ब्रह्माण्डको सम्पूर्ण सिद्धान्त गलत भयो भन्ने होइन। बरु अहिलेको Lambda-CDM standard cosmological model ले व्याख्या गर्न नसकेको कुनै भौतिक प्रक्रिया हुन सक्ने सम्भावना बढेको छ। डार्क म्याटर, डार्क इनर्जी, प्रारम्भिक ब्रह्माण्डको भौतिकी वा गुरुत्वाकर्षणसम्बन्धी हाम्रो बुझाइमा केही महत्वपूर्ण कुरा छुटेको हुनसक्ने विभिन्न सम्भावनाबारे अनुसन्धान भइरहेको छ।
यसैले जेम्स वेबको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि अहिले कुनै रहस्यको अन्तिम उत्तर दिनु होइन—गलत उत्तरलाई हटाएर सही प्रश्न अझ स्पष्ट बनाइदिनु हो। वैज्ञानिकहरूले दशकौँदेखि ब्रह्माण्ड कसरी फैलिँदैछ भन्ने बुझ्न खोजिरहेका छन्, तर नयाँ प्रमाणले उल्टै एउटा गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ: यदि हाम्रो मापन सही छ भने, ब्रह्माण्डबारे हाम्रो वर्तमान तस्वीरमा आखिर के छुटिरहेको छ? यही प्रश्न अहिले आधुनिक खगोल विज्ञानको सबैभन्दा रोमाञ्चक रहस्य बनेको छ।
