अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले साउदी अरेबियालाई इजरायलसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गर्न आह्वान गर्दै अब त्यसका लागि उपयुक्त समय आएको बताएका छन्। ट्रम्पले मध्यपूर्वमा शान्ति र स्थायित्वका लागि अरब राष्ट्रहरू र इजरायलबीच सम्बन्ध विस्तार आवश्यक रहेको बताउँदै साउदी अरेबियाले पनि यस दिशामा कदम चाल्नुपर्ने धारणा राखेका छन्।
ट्रम्पको यो भनाइ उनको पहिलो कार्यकालमा सुरु गरिएको “अब्राहम सम्झौता” (Abraham Accords) को निरन्तरताका रूपमा हेरिएको छ। उक्त सम्झौतामार्फत संयुक्त अरब इमिरेट्स, बहराइन, मोरक्को र सुडानले इजरायलसँग सम्बन्ध सामान्य बनाएका थिए। ट्रम्प प्रशासनले त्यसलाई मध्यपूर्वमा नयाँ कूटनीतिक युगको सुरुवातका रूपमा प्रस्तुत गरेको थियो।
साउदी अरेबिया भने अहिलेसम्म इजरायलसँग औपचारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने विषयमा सावधानीपूर्वक अघि बढ्दै आएको छ। रियादले विगतदेखि नै प्यालेस्टिनी मुद्दालाई आफ्नो विदेश नीतिको महत्वपूर्ण आधार मान्दै आएको छ। साउदी अधिकारीहरूले इजरायलसँग सम्बन्ध सामान्य बनाउनुअघि प्यालेस्टिनी जनताको अधिकार र दुई–राष्ट्र समाधानतर्फ ठोस प्रगति आवश्यक रहेको बताउँदै आएका छन्।
तर साउदी र इजरायलबीच पर्दापछाडि सुरक्षा, प्रविधि, ऊर्जा र क्षेत्रीय रणनीतिका विषयमा केही साझा चासोहरू रहेका छन्। दुवै देश इरानको क्षेत्रीय प्रभावलाई लिएर चिन्तित छन्। यही कारण अमेरिका साउदी–इजरायल सम्बन्धलाई नयाँ रणनीतिक गठबन्धनका रूपमा विकास गर्न चाहन्छ।
यद्यपि गाजा युद्धपछि यो विषय थप जटिल बनेको छ। इजरायलको सैन्य अभियान र प्यालेस्टिनी नागरिकको अवस्थाका कारण अरब जनमतमा इजरायलप्रति विरोध बढेको छ। यस्तो अवस्थामा साउदी नेतृत्वले घरेलु तथा क्षेत्रीय प्रतिक्रियालाई ध्यानमा राखेर निकै सन्तुलित कूटनीति अपनाइरहेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार यदि साउदी अरेबियाले इजरायलसँग सम्बन्ध सामान्य बनायो भने यसले मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलनमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ। यसले अमेरिका, इजरायल र खाडी राष्ट्रबीच नयाँ सुरक्षा सहकार्यको बाटो खोल्न सक्छ। तर अर्कोतर्फ, प्यालेस्टिनी मुद्दाको समाधानबिना यस्तो कदम चाल्दा अरब राष्ट्रहरूभित्र राजनीतिक दबाब बढ्न सक्ने सम्भावना पनि रहेको छ।
ट्रम्पको भनाइले फेरि एकपटक मध्यपूर्व कूटनीतिको केन्द्रमा साउदी–इजरायल सम्बन्धलाई ल्याएको छ। अब मुख्य प्रश्न यही हुनेछ—साउदी अरेबियाले अमेरिकी दबाब, क्षेत्रीय सुरक्षा हित र प्यालेस्टिनी मुद्दाबीच कसरी सन्तुलन कायम गर्छ।
