मध्यपूर्वमा इरानसँग सम्बन्धित बढ्दो क्षेत्रीय तनावका बीच यमन पुनः व्यापक युद्धतर्फ धकेलिन सक्ने चिन्ता बढ्दै गएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार इरानसँग जोडिएको पछिल्लो तनावले यमनमा सक्रिय सशस्त्र समूहहरूबीचको नाजुक शक्ति सन्तुलनलाई प्रभावित पार्न थालेको छ। यदि क्षेत्रीय द्वन्द्व थप चर्कियो भने यमनमा फेरि ठूलो सैन्य भिडन्त सुरु हुन सक्ने जोखिम रहेको बताइएको छ।
हाल यमनमा युद्धविरामका केही प्रयास जारी रहे पनि विभिन्न क्षेत्रमा छिटपुट झडप, क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमणका घटनाले सुरक्षा अवस्था अझै अस्थिर रहेको संकेत गरेका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यमनमा पुनः पूर्ण युद्ध सुरु भए त्यसको असर लाल सागर (Red Sea) र बाब अल–मन्देब जलडमरु हुँदै अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्ग, विश्व व्यापार तथा ऊर्जा आपूर्तिमा समेत पर्न सक्छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यमनमा शान्ति वार्तालाई निरन्तरता दिन आग्रह गर्दै आएका छन्। तर क्षेत्रीय शक्ति राष्ट्रहरूबीच बढ्दो तनावका कारण यमनको शान्ति प्रक्रिया थप चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको विश्लेषण गरिएको छ।
युद्धको अर्को जटिल पक्ष भनेको सरकारभित्रकै विभाजन हो। अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारलाई साउदी अरेबियाले समर्थन गर्दै आएको छ भने दक्षिणी अलगाववादी सदर्न ट्रान्जिसनल काउन्सिल (STC) लाई संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) को समर्थन रहेको मानिन्छ। यी दुवै पक्ष हुथीविरुद्ध एउटै गठबन्धनमा भए पनि दक्षिण यमनको भविष्य र राजनीतिक अधिकारको विषयमा उनीहरूबीच गम्भीर मतभेद रहँदै आएको छ। विगतमा यी दुई पक्षबीच सशस्त्र झडपसमेत भइसकेको इतिहास छ।
यद्यपि अहिलेको सबैभन्दा ठूलो खतरा साउदी समर्थित सरकारी फौज र यूएई समर्थित एसटीसीबीचको द्वन्द्वभन्दा पनि हुथी र सरकारी सेनाबीच पुनः व्यापक युद्ध सुरु हुने सम्भावना हो। यदि इरान र उसका क्षेत्रीय सहयोगीमाथि थप सैन्य दबाब बढ्यो भने हुथीहरूले त्यसको जवाफ यमनको मोर्चाबाट दिन सक्ने विश्लेषण भइरहेको छ। त्यसले यमनलाई फेरि दशकअघिको जस्तै विनाशकारी गृहयुद्धमा धकेल्न सक्छ।
यसको असर यमनमा मात्र सीमित रहने छैन। यमनको भौगोलिक अवस्थिति बाब-अल-मन्देब जलडमरु नजिक भएकाले यहाँ युद्ध चर्किँदा विश्व व्यापार, तेल ढुवानी र लाल सागर हुँदै हुने अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री यातायातमा प्रत्यक्ष प्रभाव पर्न सक्छ। यही कारणले अमेरिका, साउदी अरेबिया, यूएई र अन्य अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिहरू यमनको अवस्थालाई केवल स्थानीय द्वन्द्वका रूपमा होइन, क्षेत्रीय सुरक्षा र विश्व अर्थतन्त्रसँग जोडिएको विषयका रूपमा हेरिरहेका छन्।
समग्रमा हेर्दा, यमनको भविष्य अहिले केवल आन्तरिक राजनीतिक सहमतिमा मात्र निर्भर छैन। इरान, साउदी अरेबिया, यूएई, अमेरिका र अन्य क्षेत्रीय शक्तिहरूबीचको सम्बन्धले पनि यमनको शान्ति वा युद्धको दिशा निर्धारण गर्ने देखिन्छ। यदि कूटनीतिक प्रयास असफल भए र क्षेत्रीय शक्ति संघर्ष अझ गहिरियो भने, यमन फेरि मध्यपूर्वको सबैभन्दा ठूलो मानवीय र सुरक्षा संकटको केन्द्र बन्ने जोखिमलाई नकार्न सकिँदैन।
