ब्ल्याक होलहरू लाई ब्रह्माण्डका राक्षस भनेर वर्णन गरिन्छ – ताराहरू टुक्राटुक्रा पार्ने, धेरै नजिक आउने कुनै पनि चिजलाई उपभोग गर्ने र प्रकाशलाई समेत बन्दी बनाएर राख्ने यसको क्षमताका कारण ब्रमाण्डको राक्षस भनिएको हो । तर संहार गर्ने ले नै सृष्टि गर्छ भने झै व्लाक होलले नै नयाँ नयाँ ताराहरुको जन्म गराउने गरेको कुरा हव्वल स्पेस टेलिस्कोप बाट बैज्ञानिकहरुले पत्ता लगाएका छन ।
नासाको हबल स्पेस टेलिस्कोपबाट विस्तृत प्रमाण, तथापि, नयाँ प्रकाशमा ब्ल्याक होल देखिएको छ । ताराहरुको गठनलाई दबाउनको सट्टा बढावा दिँदै यसले नयाँ नयाँ तथ्य उजागर भएको छ । प्रकाशलाई समेत निल्ने, र सुर्य जस्ता हजारौ सूर्यलाई एकै पटक खान सक्ने व्लाकहोलहरु नै नयाँ नयाँ ग्रहहरुको माता पनि रहेछन । हबल इमेजिङ र बौना स्टारबर्स्ट ग्यालेक्सी हेनिज २–१० को स्पेक्ट्रोस्कोपीले स्पष्ट रूपमा ब्ल्याक होलबाट उज्यालो ताराको जन्म हुने र त्यसले धेरै ठुलो क्षेत्रसम्म फैलिएको ग्यासको बहिर्गमनलाई एउटा नाभिको डोरी जस्तो देखाउँने गर्दछ,
खगोलविद्हरूले पहिले नै बहस गरेका छन् कि बौना ग्यालेक्सीमा ठूला आकाशगंगाहरूमा सुपरमासिभ ब्ल्याक होलसँग मिल्दोजुल्दो ब्ल्याक होल हुन सक्छन । बौना आकाशगंगाहरूको थप अध्ययन, जुन ब्रह्माण्डको समयमा सानो रह्यो, यसले ब्रह्माण्डको इतिहासमा सुपरमासिभ ब्ल्याक होलको पहिलो बीज कसरी बन्यो र विकसित भयो भन्ने प्रश्नमा प्रकाश पार्न सक्छ ।
प्रकाश कैदमा राख्ने विनाशकारी राक्षसहरूको रूपमा प्रायः चित्रण गरिएको, ब्ल्याक होलहरूले नासाको हबल स्पेस टेलिस्कोपको पछिल्लो अनुसन्धानमा कम खलनायक भूमिका खेल्छन् । बौना आकाशगंगा ज्भलष्शभ १–१० को मुटुमा रहेको ब्ल्याक होलले ताराहरू सृजना गर्दैछ । ब्ल्याक होलले स्पष्ट रूपमा ग्यालेक्सीमा हुने नयाँ तारा गठनको फायरस्टोर्ममा योगदान गरिरहेको छ । बौना ग्यालेक्सी दक्षिणी नक्षत्र पिक्सिसमा ३० मिलियन प्रकाश–वर्ष टाढा छ ।
एक दशक अघि यो सानो ग्यालेक्सीले खगोलविद्हरू बीच बहस सुरु गर्यो कि बौना ग्यालेक्सीहरू ठूला आकाशगंगाहरूको मुटुमा पाइने सुपरमासिभ बेहेमोथहरूको समानुपातिक ब्ल्याक होलहरूको घर हो कि होइन ? यो नयाँ आविष्कारमा सानो ज्भलष्शभ १–१० छ, जसमा हाम्रो मिल्की वेमा पाइने ताराहरूको दशौं भाग मात्र समावेश छ, जुन पहिलो स्थानमा सुपरमासिभ ब्ल्याक होलहरू कहाँबाट आयो भन्ने रहस्य सुल्झाउन ठूलो भूमिका खेल्न तयार छ ।
अब हबलले ब्ल्याक होल र ब्ल्याक होलबाट २३० प्रकाश–वर्ष स्थित छिमेकी तारा बनाउने क्षेत्र बीचको सम्बन्धको धेरै स्पष्ट चित्र प्रदान गरेको छ, “रिन्सले भने ।
त्यो जडान एउटा उज्यालो तारकीय नर्सरीमा नाभीको डोरी जस्तै अन्तरिक्षमा फैलिएको ग्यासको बहिर्गमन हो । यो क्षेत्र पहिले नै ग्यासको बाक्लो कोकुनको घर थियो जब कम–वेग बहिर्वाह आइपुग्यो । हबल स्पेक्ट्रोस्कोपीले बगैंचाको नलीले फोहोरको थुप्रोमा हिर्काउने र बाहिर फैलिएझैँ बाक्लो ग्यासमा झन्डै १० लाख माइल प्रतिघण्टाको गतिमा बहिर्गमन भइरहेको देखाउँछ । नवजात तारा क्लस्टरहरूले बहिर्वाहको फैलावटको बाटोमा डट गर्दछ, तिनीहरूको उमेर पनि हबलद्वारा गणना गरिएको छ ।
यो ठूला आकाशगंगाहरूमा देखा पर्ने कुराको विपरित प्रभाव हो, जहाँ ब्ल्याक होल तर्फ झर्ने सामग्रीलाई वरपरका चुम्बकीय क्षेत्रहरूद्वारा हटाएर प्रकाशको गतिको नजिकै चल्ने प्लाज्माको ज्वलन्त जेटहरू बनाइन्छ । जेटको मार्गमा समातिएका ग्यासका बादलहरू तिनीहरूको चिसो र ताराहरू बनाउन सक्ने क्षमताभन्दा धेरै तताइनेछन । तर ज्भलष्शभ २–१० मा कम–ठूलो ब्ल्याक होल, र यसको हल्का बहिर्वाह संग, ग्यास नयाँ तारा निर्माण को लागी पर्याप्त संकुचित थियो।
“केवल ३० मिलियन प्रकाश–वर्ष टाढामा, हेनिज २–१० यति नजिक छ कि हबलले ब्ल्याक होल बहिर्गमनको छवि र स्पेक्ट्रोस्कोपिक प्रमाण दुवैलाई धेरै स्पष्ट रूपमा खिच्न सक्षम थियो । थप आश्चर्यको कुरा यो थियो कि ताराको गठनलाई दबाउनको सट्टा, बहिर्वाह थियो । नयाँ ताराहरूको जन्मलाई ट्रिगर गर्दै,“ रेइन्सका स्नातक विद्यार्थी र नयाँ अध्ययनका प्रमुख लेखक श्बअजबचथ क्अजगततभ भने ।
ज्भलष्शभ २–१० मा विशिष्ट रेडियो र एक्स–रे उत्सर्जनको उनको पहिलो खोज पछि, रेइन्सले सोचेकी छिन् कि तिनीहरू सम्भवतः ठूलो ब्ल्याक होलबाट आएका हुन्, तर ठूला आकाशगंगाहरूमा देखिने जत्तिकै सुपरम्यासिव होइन । तथापि, अन्य खगोलविद्हरूले सोचे कि विकिरण सम्भवतः सुपरनोभा अवशेषबाट उत्सर्जित भएको थियो, जुन द्रुत रूपमा विस्फोट हुने ठूला ताराहरूलाई द्रुत रूपमा बाहिर निकाल्ने ग्यालेक्सीमा परिचित घटना हुनेछ ।
“हबलको अचम्मको रिजोल्युसनले ग्याँसको वेगमा कर्क्सस्क्रू जस्तो ढाँचा स्पष्ट रूपमा देखाउँदछ, जुन हामी ब्ल्याक होलबाट बाहिर निस्कने, वा डगमगाउने मोडेलमा फिट हुन सक्छौं । एक सुपरनोभा अवशेषमा त्यो ढाँचा हुँदैन, र त्यसैल यो ब्ल्याक होल हो भन्ने हाम्रो धुम्रपान बन्दुकको प्रभावकारी प्रमाण हो,“ रेइन्सले भने ।
रेइन्सले भविष्यमा बौना ग्यालेक्सी ब्ल्याक होलहरूमा अझ धेरै अनुसन्धानहरू निर्देशित हुने आशा राख्छन्, तिनीहरूलाई कसरी प्रारम्भिक ब्रह्माण्डमा सुपरमासिभ ब्ल्याक होलहरू आए भन्ने रहस्यको सुरागको रूपमा प्रयोग गर्ने उद्देश्यले खगोलविद्हरु को लागी एक लगातार पहेली हो ।
