अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (सेन्टकम) ले होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै आवतजावत गरिरहेका व्यावसायिक जहाजहरूलाई लक्षित गर्दै इरानले प्रक्षेपण गरेका भनिएका धेरै ड्रोन खसालिएको दाबी गरेको छ।
सेन्टकमका अनुसार अमेरिकी सेनाले केही घण्टाभित्रै ती सबै ड्रोन नष्ट गरेको र विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्गमध्ये एक मानिने होर्मुज जलडमरूमध्यमा जहाजहरूको आवागमन सामान्य रूपमा जारी रहेको छ। अमेरिकी दाबीले पुनः एकपटक मध्यपूर्वको तनावपूर्ण सुरक्षा अवस्थालाई अन्तर्राष्ट्रिय ध्यानको केन्द्रमा ल्याएको छ।
यो घटनाक्रम त्यतिबेला सार्वजनिक भएको हो जब अमेरिका र इरानबीच अप्रिलमा भएको युद्धविरामपछि पनि दुवै देशले एकअर्कामाथि युद्धविराम उल्लंघनको आरोप लगाइरहेका छन्। गत बुधबार फारसको खाडी क्षेत्रमा गुज्रिरहेको एक व्यावसायिक जहाज अमेरिकी आक्रमणको निशानामा परेको थियो, जसमा तीन भारतीय नागरिकको मृत्यु भएको बताइएको छ। यस घटनाले समुद्री सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ भने अमेरिका र इरानबीचको अविश्वास अझ गहिरिएको संकेत गरेको छ।
यद्यपि सैन्य तनावका बीच कूटनीतिक तहमा भने केही सकारात्मक संकेतहरू देखिन थालेका छन्। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिका र इरानबीच महत्वपूर्ण सहमति नजिक पुगेको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः पूर्ण रूपमा खुला राख्ने विषय सम्भावित सम्झौताको प्रमुख हिस्सा हो र सम्झौता एक-दुई दिनभित्र वा केही दिनमै टुंगिन सक्ने अवस्था रहेको छ। उनले सम्झौताका बुँदामाथि दुई महिनाभन्दा बढी समयसम्म गहन वार्ता भएको र सुरक्षा निकाय तथा सैन्य संरचनासँग निरन्तर समन्वय गरिएको जानकारी दिएका छन्।
तर अराघचीको अर्को अभिव्यक्तिले भविष्यमा नयाँ प्रकारको चुनौती पनि संकेत गरेको छ। उनले हालसम्म होर्मुज जलडमरूमध्यको सेवा निःशुल्क रहे पनि भविष्यमा यसको व्यवस्थापन विगतभन्दा फरक हुने बताएका छन्। यसलाई धेरै विश्लेषकहरूले इरानले होर्मुजमाथिको आफ्नो रणनीतिक प्रभावलाई थप संस्थागत बनाउन खोजेको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्। विश्वको करिब पाँचौं भाग तेल आपूर्ति यही मार्गबाट हुने भएकाले यहाँको कुनै पनि नीतिगत परिवर्तनले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ।
समग्रमा हेर्दा, एकातिर अमेरिकी सेनाले ड्रोन खसालेको दाबी गर्दै सुरक्षा जोखिम अझै कायम रहेको सन्देश दिएको छ भने अर्कोतिर इरानी नेतृत्वले सम्भावित सम्झौताको संकेत गर्दै तनाव घटाउने प्रयास गरिरहेको देखिन्छ। यसले मध्यपूर्व अहिले युद्ध र वार्ताको बीचको संक्रमणकालीन अवस्थाबाट गुज्रिरहेको स्पष्ट पार्छ। सैन्य मोर्चामा अविश्वास, प्रोक्सी समूहहरूको सक्रियता, गाजा, लेबनान र यमनसँग सम्बन्धित क्षेत्रीय जटिलता तथा होर्मुज जलडमरूमध्यको रणनीतिक महत्वका कारण मध्यपूर्वमा दिगो शान्ति अझै पनि पूर्ण रूपमा नजिक आएको भन्न सकिने अवस्था छैन। यद्यपि अमेरिका–इरानबीच सम्भावित नयाँ सम्झौता सफल भएमा क्षेत्रीय तनाव उल्लेखनीय रूपमा कम हुन सक्छ र दीर्घकालीन शान्तिको दिशामा महत्वपूर्ण आधार तयार हुन सक्छ। त्यसैले मध्यपूर्वको शान्ति असम्भव भने छैन, तर अझै पनि अनेक राजनीतिक, सुरक्षा र भूराजनीतिक अवरोधहरू पार गर्नुपर्ने दूरी बाँकी रहेको देखिन्छ।
