लेबनानी हिजबुल्लाह समूहका महासचिव नाइम कासेमले लेबनान र इजरायलका प्रतिनिधिबीच अमेरिकी मध्यस्थतामा घोषणा गरिएको सशर्त युद्धविराम प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्दै त्यसलाई “आत्मसमर्पण” सरहको सम्झौता भएको बताएका छन्।
टेलिभिजनमार्फत सम्बोधन गर्दै कासेमले हिजबुल्लाहले केवल पूर्ण युद्धविराम, इजरायली आक्रमणको अन्त्य र दक्षिणी लेबनानबाट इजरायली सेनाको पूर्ण फिर्ती स्वीकार गर्ने स्पष्ट अडान राखेका छन्। प्रस्तावित सम्झौताले हिजबुल्लाहलाई आफ्ना गतिविधि रोक्न र दक्षिणी क्षेत्रबाट पछि हट्न दबाब दिने तर इजरायली फौजको फिर्तीबारे स्पष्ट प्रतिबद्धता नदेखाउने भएकाले यसलाई स्वीकार गर्न नसकिने उनको भनाइ छ।
हिजबुल्लाहको अस्वीकृतिपछि दक्षिणी लेबनानमा युद्धको स्थिति झन् जटिल बनेको छ। इजरायलले युद्धविरामको घोषणा भए पनि आफ्ना सैन्य कारबाही जारी राख्दै विभिन्न गाउँहरूमा हवाई तथा ड्रोन आक्रमण गरेको छ भने केही क्षेत्रमा विस्थापन आदेशसमेत जारी गरेको छ। यसको जवाफमा हिजबुल्लाहले पनि इजरायली सैनिक र सैन्य संरचनालाई लक्षित गर्दै रकेट आक्रमणहरू गरेको बताइएको छ।
यस घटनाक्रमले केवल लेबनान–इजरायल द्वन्द्वलाई मात्र होइन, अमेरिका–इरानबीच जारी कूटनीतिक प्रयासलाई समेत प्रभावित पार्ने देखिएको छ। इरानले हिजबुल्लाहप्रति आफ्नो समर्थन दोहोर्याउँदै इजरायली फौज लेबनानबाट नहटे कुनै दीर्घकालीन शान्ति सम्भव नहुने बताएको छ। अर्कोतर्फ लेबनानी राष्ट्रपति जोसेफ आउनले आफ्नो देशलाई बाह्य शक्तिहरूको सौदाबाजीको माध्यम नबनाउन आग्रह गर्दै युद्धको मूल्य आम लेबनानी जनताले चुकाइरहेको बताएका छन्।
लगातारको बमबारी, विस्थापन र राजनीतिक गतिरोधका कारण लेबनानमा मानवीय संकट थप गहिरिँदै गएको छ। युद्धविराम प्रयास असफल भएमा आगामी दिनमा क्षेत्रीय तनाव अझ बढ्ने र मध्यपूर्वमा शान्ति स्थापना झन् कठिन बन्ने विश्लेषण गरिएको छ।
हिजबुल्लाह (Hezbollah) ले लेबनानमा “समानान्तर सत्ता” जस्तै प्रभाव कसरी स्थापित गर्न सफल भयो भन्ने बुझ्न लेबनानको इतिहास, धार्मिक संरचना र गृहयुद्धपछिको अवस्थालाई हेर्नुपर्छ।
१. गृहयुद्ध र कमजोर राज्यको फाइदा
सन् १९७५–१९९० को लेबनानी गृहयुद्धपछि Lebanon को केन्द्रीय सरकार निकै कमजोर बन्यो। विशेषगरी दक्षिणी लेबनान र बेका उपत्यकामा सरकारको उपस्थिति सीमित थियो। यही खाली स्थानमा हिजबुल्लाहले सुरक्षा, स्वास्थ्य, शिक्षा र सामाजिक सेवाहरू उपलब्ध गराउन थाल्यो।
२. इजरायलविरुद्धको प्रतिरोधबाट लोकप्रियता
सन् १९८२ मा Israel ले लेबनानमा आक्रमण गरेपछि हिजबुल्लाह “प्रतिरोध आन्दोलन” का रूपमा उदायो। दक्षिणी लेबनानबाट इजरायली सेना सन् २००० मा फिर्ता भएपछि धेरै लेबनानी, विशेष गरी शिया समुदायले, त्यसलाई आफ्नो सफलताको रूपमा हेरे। यसले संगठनलाई ठूलो जनसमर्थन दिलायो।
३. इरानको आर्थिक र सैन्य समर्थन
Iran ले हिजबुल्लाहलाई दशकौँदेखि आर्थिक, राजनीतिक र सैन्य सहयोग गर्दै आएको छ। यही सहयोगका कारण हिजबुल्लाहले आफ्नै सञ्चार सञ्जाल, विद्यालय, अस्पताल, राहत संस्था र सैन्य संरचना विकास गर्न सक्यो।
४. राजनीतिक दल र सैन्य संगठन दुवै
हिजबुल्लाह केवल सशस्त्र समूह मात्र होइन। यसका सांसद, मन्त्री र स्थानीय राजनीतिक संरचना पनि छन्। यसले चुनावमा भाग लिन्छ, संसदमा प्रतिनिधित्व गर्छ र सरकारभित्र पनि प्रभाव राख्छ। त्यसैले यो “राज्यभित्रको अर्को राज्य” जस्तो देखिन्छ।
५. आफ्नै सामाजिक सेवा प्रणाली
धेरै दक्षिणी गाउँहरूमा हिजबुल्लाहले विद्यालय, अस्पताल, पुनर्निर्माण कोष, राहत कार्यक्रम र रोजगारीका अवसर उपलब्ध गराएको छ। जहाँ सरकारी सेवा कमजोर छ, त्यहाँ जनताले हिजबुल्लाहलाई नै बढी भरपर्दो संस्थाको रूपमा हेर्ने गरेका छन्।
६. शक्तिशाली सैन्य क्षमता
लेबनानी सेनाभन्दा अलग भएर हिजबुल्लाहसँग हजारौं लडाकु, ड्रोन, क्षेप्यास्त्र र गुप्तचर संरचना रहेको मानिन्छ। यही कारण उसले सरकारी नियन्त्रणभन्दा बाहिर पनि आफ्नो प्रभाव कायम राख्न सकेको छ।
किन पूर्ण सत्ता भने होइन?
हिजबुल्लाहले सम्पूर्ण लेबनान चलाउँदैन। देशमा राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, संसद, सेना र सरकारी संस्थाहरू छन्। तर दक्षिणी लेबनान तथा शिया बहुल क्षेत्रमा उसको प्रभाव यति बलियो छ कि धेरै विश्लेषकहरूले त्यसलाई “State within a State” (राज्यभित्रको राज्य) भनेर वर्णन गर्छन्।
