साउदी अरेबियाको कडा चेतावनी र इरानसँगको द्वन्द्वको सम्भावना खाडी क्षेत्रको भूराजनीतिक परिदृश्यमा एक नयाँ मोड आएको छ।
साउदी अरेबियाका विदेशमन्त्री राजकुमार फैसल बिन फरहानले इरानबाट हुने सम्भावित आक्रमणको सन्दर्भमा “आवश्यक परेमा सैन्य कारबाही गर्ने” अधिकार आफूसँग सुरक्षित रहेको टिप्पणी गरेका छन्। यो वक्तव्यले दुई प्रतिद्वन्द्वी इस्लामिक शक्तिहरूबीचको सम्बन्ध कति तल झरेको छ र यस क्षेत्रमा तनाव कति उच्च स्तरमा पुगेको छ भन्ने कुराको पुष्टि गर्दछ।
राजकुमार फैसलको भनाइमा इरानले छिमेकी देशहरूसँग भ्रातृत्वको भावनाले नभई ‘शत्रुतापूर्ण दृष्टिकोण’ अपनाएको आरोप छ। उनले इरानसँगको विश्वास पूर्ण रूपमा चकनाचुर भएको बताउँदै त्यसको पुनर्निर्माण असम्भवजस्तो देखिएको संकेत गरे। यसले वर्षौंदेखि चल्दै आएको क्षेत्रीय प्रतिद्वन्द्वीको एउटा निर्णायक मोडको संकेत गर्दछ – जहाँ कूटनीतिक संवादहरूले आफ्नो प्रभावकारिता गुमाइसकेका छन्। सबैभन्दा चिन्ताजनक पक्ष भनेको साउदी विदेशमन्त्रीले इरानले खाडी देशहरूमा आक्रमणको लागि ‘पहिले नै तयारी’ गरेको आरोप हो। यदि यो आरोप सत्य हो भने, यसले यस क्षेत्रमा ठूलो सैन्य द्वन्द्वको सम्भावनालाई इङित गर्दछ। राजकुमार फैसलले इरानलाई आफ्नो ‘गलत निर्णय’ पुनरावलोकन गर्न आग्रह गरेका छन्, किनकि यस्ता आक्रमणहरूले कुनै लाभ ल्याउने छैनन्। यो पनि उल्लेखनीय छ कि साउदी अरेबियाले सैन्य कारबाहीको विकल्प खुला राख्दै पनि राजनीतिक र गैर-राजनीतिक प्रतिक्रियाको सम्भावनालाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरेको छैन। यसले देखाउँछ कि रियादले पूर्ण रूपमा युद्धको बाटो रोजिसकेको छैन, तर आफ्नो सुरक्षाको लागि सबै विकल्पहरू खुला राख्न चाहन्छ।
राजकुमार फैसलले इरानले ‘स्पष्ट रूपमा सन्देश बुझेको छैन र बुझ्न चाहँदैन’ भन्ने टिप्पणी गरेका छन्। यसले साउदी अरेबियाले आफ्नो चिन्ता र मागहरू इरानसम्म पुर्याउन धेरै प्रयास गरिसकेको तर त्यसको कुनै सकारात्मक प्रतिक्रिया नपाएको संकेत गर्दछ। इरानबाट आएको दबाब राजनीतिक रूपमा उल्टो हुने चेतावनी पनि उनले दिएका छन्। समुद्री नेभिगेसनको सुरक्षा र स्वतन्त्रताको प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। विश्वको ऊर्जा आपूर्तिको लागि अत्यन्तै संवेदनशील यस क्षेत्रमा समुद्री मार्गहरूको सुरक्षा कायम राख्नु अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको साझा चासोको विषय हो। राजकुमार फैसलले नेभिगेसनको स्वतन्त्रतामाथिको कुनै पनि खतरालाई सामूहिक कारबाही आवश्यक पर्ने बताएका छन्, जसले यस मुद्दालाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्न खोजेको संकेत गर्दछ। यसरी हेर्दा, साउदी अरेबियाले इरानलाई दुई विकल्प दिएको देखिन्छ: या त आफ्नो क्षेत्रीय नीति परिवर्तन गर्ने, विशेष गरी प्रतिनिधिहरूलाई समर्थन बन्द गर्ने र समुद्री सुरक्षा कायम राख्ने, वा सैन्य प्रतिक्रियाको सामना गर्न तयार हुनुपर्छ। यो अल्टिमेटमजस्तो देखिने अभिव्यक्तिले यस क्षेत्रमा शान्ति र स्थिरताको भविष्य अनिश्चित बनाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको लागि पनि यो एउटा चुनौतीपूर्ण परिस्थिति हो। एकातिर ऊर्जा सुरक्षा र समुद्री मार्गहरूको संरक्षण गर्नुपर्ने दायित्व छ भने अर्कातिर क्षेत्रीय शक्तिहरूबीचको द्वन्द्वलाई रोक्न कूटनीतिक पहल गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। यी दुई आवश्यकतालाई सन्तुलनमा राख्दै अघि बढ्नु अहिलेको मुख्य चुनौती हो।
