तालिबान शासनपछि Afghanistan का महिलाहरूको जीवन साँघुरो कोठाभित्र सीमित भएको अनुभूति हुन्छ। एक समय विद्यालय, विश्वविद्यालय, जागिर र स्वतन्त्र सपनाले भरिएको उनीहरूको संसार अहिले नियम, प्रतिबन्ध र डरको घेराभित्र कैद छ। १२ वर्षभन्दा माथिका किशोरीहरूका लागि विद्यालयका ढोका बन्द छन्, विश्वविद्यालयहरू सुनसान छन्, र धेरै महिलाहरू आफ्नो भविष्य अधुरो बनेको महसुस गर्छन्।
घरबाहिर निस्कनसमेत पुरुष अभिभावकको साथ आवश्यक पर्ने नियमले महिलाको स्वतन्त्रता झन् सीमित बनाएको छ। पार्क, मनोरञ्जन स्थल, ब्यूटी पार्लर र धेरै सार्वजनिक स्थानहरू बन्द भएपछि उनीहरूको सामाजिक जीवन लगभग हराएको छ। रोजगारका अवसर गुम्दा हजारौं महिलाहरू आर्थिक रूपमा निर्भर बन्न बाध्य छन्।
यही निराशाबीच धेरै युवतीहरूलाई विवाह नै सुरक्षित भविष्यको अन्तिम बाटो जस्तो लाग्न थालेको छ। तर सपनाहरू पूर्ण रूपमा मरेका छैनन्। धेरै अफगान महिलाहरू अझै गोप्य रूपमा अध्ययन गरिरहेका छन्, अनलाइन सिकिरहेका छन्, कविता लेखिरहेका छन्, र कुनै दिन फेरि स्वतन्त्र जीवन फर्किने आशा बोकेर संघर्ष गरिरहेका छन्।
कट्टरपन्थ कुनै एक देश, धर्म वा समुदायमा मात्र सीमित हुँदैन। Afghanistan मा तालिबान शासनअन्तर्गत लागू गरिएका कठोर नियमहरू विश्वमै धेरै चर्चित छन्, विशेषगरी महिलाको शिक्षा, काम र स्वतन्त्रतामाथिको नियन्त्रणका कारण। तर धार्मिक वा वैचारिक कट्टरता अन्य धेरै ठाउँमा पनि विभिन्न रूपले देखिन्छ।
Iran मा अनिवार्य हिजाब र सामाजिक नियन्त्रणलाई लिएर विवाद हुँदै आएको छ भने Saudi Arabia पनि विगतमा निकै कडा धार्मिक नियमका लागि चिनिन्थ्यो, यद्यपि पछिल्ला वर्षहरूमा केही सुधार भएका छन्। त्यस्तै Somalia र Nigeria का केही क्षेत्रमा चरमपन्थी समूहहरूले कठोर इस्लामिक नियम लागू गर्ने प्रयास गरेका छन्। ISIS र Al-Qaeda जस्ता समूहहरूले पनि धर्मको नाममा हिंसात्मक कट्टरता फैलाएका उदाहरण छन्। तर विश्वका अधिकांश मुसलमानहरू शान्तिपूर्ण र सामान्य जीवन चाहने मानिस हुन्, त्यसैले केही कट्टर समूहका गतिविधिलाई आधार बनाएर सम्पूर्ण मुस्लिम समुदायलाई एउटै रूपमा हेर्नु उचित मानिँदैन।
Islam संसारभर फैलिएको धर्म भएकाले त्यसलाई बुझ्ने, अभ्यास गर्ने र व्याख्या गर्ने तरिका पनि देश, संस्कृति, इतिहास र राजनीतिक अवस्थाअनुसार फरक–फरक बनेको छ। एउटै धर्म मानिए पनि Indonesia, Turkey, Saudi Arabia, Iran वा Afghanistan का मुस्लिम समाजको जीवनशैली र धार्मिक अभ्यास एकअर्कासँग धेरै भिन्न देखिन्छ। यसको मुख्य कारण स्थानीय संस्कृति, शिक्षा, राजनीतिक व्यवस्था, धार्मिक विद्वानहरूको व्याख्या र ऐतिहासिक अनुभवहरू हुन्।
इस्लामभित्र पनि सुन्नी, शिया, सूफी लगायत विभिन्न धाराहरू छन्, जसले धार्मिक शिक्षालाई फरक दृष्टिकोणबाट व्याख्या गर्छन्। कतिपय समाजले धर्मलाई आधुनिक शिक्षा, विज्ञान र लोकतान्त्रिक मूल्यसँग मिलाएर हेर्छन् भने केही ठाउँमा धार्मिक नियमलाई कडाइका साथ राज्य व्यवस्थासँग जोडिएको हुन्छ। यही कारणले महिलाको अधिकार, पोशाक, शिक्षा, संगीत, कला वा शासन प्रणालीबारे मुस्लिम समाजहरूबीच ठूलो भिन्नता देखिन्छ।
धर्म केवल धार्मिक पुस्तकबाट मात्र होइन, समाज र राजनीतिक शक्तिबाट पनि प्रभावित हुन्छ। उदाहरणका लागि, कतै इस्लामलाई व्यक्तिगत आस्था र नैतिकताको रूपमा अभ्यास गरिन्छ भने कतै राजनीतिक शक्ति कायम राख्ने माध्यमका रूपमा पनि प्रयोग गरिएको देखिन्छ। त्यसैले मुसलमानहरूबीच देखिने भिन्नता वास्तवमा धर्मभन्दा बढी समाज, राजनीति, संस्कृति र इतिहासको प्रभावको परिणाम हो।
