एलोन मस्कले ईरानमा निशुल्क ईन्टरनेट सेवा जडान गरिदिए

ईरानी राजा को वापसी को नारा तेहरान का सडकहरुमा गुन्जन थालेका छन । त्यहाँका राष्ट्रपति ले ईरानमा भईरहेको आन्दोलन सरकारको हातबाट बाहिर गईसकेको स्वीकार गरेका छन । ईरानमा १२ औं दिनमा प्रवेश गरेको सडक आन्दोलन ले त्यहाँको खुमेनी सत्ता उखालिने संभावना बढदै गएको छ ।

सरकारले सवै ईन्टरनेट सेवाहरु बन्द गरेको छ । छापाहरु पहिलेबाट नै सरकार निर्देशित थिए । तर एलोन मस्कले ईरानमा निशुल्क ईन्टरनेट सेवा जडान गरिदिएका छन । जनताले यति बेला एलन मस्क लाई धन्यबाद दिईरहेका छन भने सरकार विदेशी हस्तक्षेप बताई रहेको छ ।

तेहरान लगायत धेरै इरानी शहरहरूमा “शाह अमर रहोस्” को नारा लगाउँदै हिंसात्मक सडक विरोध प्रदर्शनहरू भए। इरानको राजधानी तेहरान र अन्य शहरहरूबाट आएका भिडियोहरूमा ठूलो संख्यामा प्रदर्शनकारीहरू सडकमा निस्किएको देखिन्छ।

यी भिडियोहरूलाई वर्षौंमा धार्मिक प्रतिष्ठानका विरोधीहरूको शक्ति प्रदर्शन गर्ने सबैभन्दा ठूलो प्रदर्शन भनिएको छ।

बिहीबार साँझ देशको दोस्रो ठूलो शहर तेहरान र मशहदमा शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शनहरू भए। सुरक्षा बलहरूले यी प्रदर्शनहरूलाई रोकेनन्। बीबीसी फारसीले यी भिडियोहरूको पुष्टि गर्‍यो।

यसपछि, एक अनुगमन समूहले देशभर इन्टरनेट बन्द गरिएको रिपोर्ट गरेको छ।

भिडियो फुटेजमा, प्रदर्शनकारीहरूले इरानका सर्वोच्च नेता, अयातोल्लाह अली खामेनीलाई हटाउने र देशका अन्तिम शाहका निर्वासित छोरा, रेजा पहलवीलाई फिर्ताको माग गर्दै सुन्न सकिन्छ। रेजा पहलवीले आफ्ना समर्थकहरूलाई सडकमा निस्कन अपील गरेका थिए।

१२ दिनको विरोध प्रदर्शन, कम्तिमा २२ जनाको मृत्यु

मानवअधिकार संगठनहरूका अनुसार, यो देशमा अशान्तिको लगातार १२ औं दिन थियो।

इरानी मुद्राको गिरावटको आक्रोशबाट सुरु भएको विरोध प्रदर्शन इरानी मुद्राको मूल्य घटेकोमा ३१ वटा इरानी प्रान्तका १०० भन्दा बढी शहर र नगरहरूमा फैलिएको छ।

अमेरिकामा आधारित मानव अधिकार कार्यकर्ता समाचार एजेन्सी (ARANA) ले अहिलेसम्म कम्तीमा ३४ प्रदर्शनकारीको मृत्यु भएको बताएको छ, जसमा पाँच बालबालिका पनि छन्।

यसका साथै, आठ सुरक्षाकर्मी पनि मारिएका छन् र २,२७० प्रदर्शनकारीलाई पक्राउ गरिएको छ।

नर्वेमा आधारित संस्था इरान मानव अधिकार (IHR) ले सुरक्षा बलको कारबाहीमा आठ बालबालिकासहित कम्तीमा ४५ प्रदर्शनकारीको मृत्यु भएको बताएको छ।

बीबीसी फारसीले २२ जनाको मृत्यु र पहिचान पुष्टि गरेको छ। इरानी अधिकारीहरूले छ जना सुरक्षाकर्मीको मृत्यु भएको रिपोर्ट गरेका छन्।

बिहीबार साँझ सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरिएका र बीबीसी फारसीद्वारा प्रमाणित गरिएका भिडियोहरूमा देशको उत्तर-पूर्वी शहर मशहदको मुख्य सडकमा ठूलो संख्यामा प्रदर्शनकारीहरू मार्च गरिरहेको देखाइएको छ।

भिडियोहरूमा “शाह अमर रहोस्” र “यो अन्तिम लडाई हो, पहलवीहरू फर्कनेछन्” जस्ता नाराहरू सुन्न सकिन्छ। एक बिन्दुमा, केही मानिसहरू ओभरब्रिज चढेर निगरानी क्यामेराहरू जस्तो देखिने चीजहरू हटाएको देखिन्छ।

अनलाइन पोस्ट गरिएको अर्को भिडियोमा पूर्वी तेहरानको मुख्य सडकमा ठूलो संख्यामा प्रदर्शनकारीहरू मार्च गरिरहेको पनि देखाइएको छ।

उत्तरी तेहरानबाट बीबीसी फारसीलाई पठाइएको फुटेजमा अर्को ठूलो भीडले “यो अन्तिम लडाई हो, पहलवीहरू फर्कनेछन्” भन्ने नारा लगाएको देखाइएको छ।

उत्तरका अन्य क्षेत्रहरूबाट प्राप्त भिडियोहरूमा सुरक्षा बलहरूसँगको झडपपछि प्रदर्शनकारीहरूले “अपमान” र “नडराउनुहोस्, हामी सबै सँगै छौं” जस्ता नारा लगाएको देखाइएको छ।

मध्य शहर इस्फहानको एक भिडियोमा प्रदर्शनकारीहरूले “तानाशाहलाई मृत्यु” भन्ने नारा लगाएको देखाइएको छ, जुन सर्वोच्च नेता खामेनीसँग जोडिएको छ। उत्तरी शहर बाबोलमा “शाह अमर रहोस्” र उत्तरपश्चिमी शहर तब्रिजमा “नडराउनुहोस्, हामी सबै एकसाथ छौं” जस्ता नाराहरू सुनिएका थिए।

पश्चिमी शहर डेजफुलबाट बीबीसी फारसीलाई पठाइएको फुटेजमा ठूलो संख्यामा प्रदर्शनकारीहरू देखाइएको छ, जसमा सुरक्षाकर्मीहरू केन्द्रीय चौकबाट गोली चलाएको देखिन्छ।

वाशिंगटन, डीसीमा बस्ने रेजा पहलवीले इरानीहरूलाई सडकमा निस्कन र आफ्नो मागहरू पूरा गर्न एकजुट हुन आह्वान गरेपछि यी साँझका विरोध प्रदर्शनहरू भएका थिए। १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिमा रेजा पहलवीका बुबालाई सत्ताबाट हटाइएको थियो।

इरानको राज्य मिडियाले के रिपोर्ट गरिरहेको छ?

इरानको राज्य मिडियाले बिहीबारको अशान्तिको मात्रालाई कम आँकलन गरेको छ, केही अवस्थामा कुनै पनि विरोध प्रदर्शन नभएको दाबी गर्दै, यसलाई समर्थन गर्न खाली सडकहरूको भिडियो प्रयोग गरेको छ।

यसैबीच, इन्टरनेट निगरानी संगठन नेटब्लक्सले आफ्नो तथ्याङ्कले इरानले “हाल राष्ट्रव्यापी इन्टरनेट बन्दको अनुभव गरिरहेको” देखाएको बताएको छ।

संस्थाले धेरै शहरहरूमा इन्टरनेट अवरुद्ध हुने चेतावनी दिँदै भन्यो, “यो घटना देशव्यापी विरोध प्रदर्शनहरूलाई लक्षित डिजिटल सेन्सरशिप उपायहरू पछि आएको हो। यसले महत्वपूर्ण समयमा मानिसहरूको सञ्चार गर्ने अधिकारलाई असर गरेको छ।”

यसअघि, पश्चिमी प्रान्त इलामको सानो शहर लोमारका भिडियोहरूमा मानिसहरूले “तोप, ट्याङ्क, आतिशबाजी, धर्मगुरुहरू जानुपर्छ!” भन्दै नारा लगाएको देखाइएको थियो। अर्को भिडियोमा मानिसहरूले बैंक बाहिर हावामा कागज फ्याँकिरहेको देखाइएको थियो।

अर्को भिडियोमा इलाम, केरमानशाह र लोरेस्तान प्रान्तका धेरै कुर्दिश शहरहरू र शहरहरूमा पसलहरू बन्द देखाइएको थियो। यस क्षेत्रमा प्रदर्शनहरूमाथि भएको घातक कारबाहीको विरोधमा निर्वासित कुर्दिश विपक्षी संगठनहरूले आम हडतालको आह्वान गरेपछि यो घटना भएको हो।

कुर्दिश मानव अधिकार संगठन हेन्गावका अनुसार, अशान्तिको क्रममा इलाम, केरमानशाह र लोरेस्तानमा सुरक्षा बलहरूले गरेको कारबाहीमा कम्तिमा १७ प्रदर्शनकारीहरू मारिएका छन्। तिनीहरूमध्ये धेरै कुर्दिश वा लोर जातीय अल्पसंख्यक थिए।

बुधबार, पश्चिमी इरानका धेरै शहरहरू र शहरहरूमा, साथै अन्य क्षेत्रहरूमा प्रदर्शनकारीहरू र सुरक्षा बलहरू बीच हिंसात्मक झडपहरू भए।

IHR ले यो अशान्तिको अहिलेसम्मकै सबैभन्दा घातक दिन भएको बताएको छ, देशभर १३ प्रदर्शनकारीहरूको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ।

संस्थाका निर्देशक महमूद अमीरी-मोघद्दामले भने, “प्रमाणले देखाउँछ कि कारबाही दिन प्रतिदिन हिंसात्मक हुँदै गइरहेको छ र ठूलो मात्रामा फैलिरहेको छ।”

हेन्गाभले रिपोर्ट गरे कि सुरक्षा बलले बुधबार राति उत्तरी प्रान्त गिलानको खोश्क-ए-बिजारमा दुई प्रदर्शनकारीलाई गोली हानेको थियो।

इरानको अर्ध-सरकारी समाचार एजेन्सी, फार्स, जुन क्रान्तिकारी गार्ड्सको नजिक मानिन्छ, ले बुधबार तीन प्रहरीको पनि मृत्यु भएको बताएको छ।

एजेन्सीका अनुसार, दक्षिणपश्चिमी शहर लोर्डेगनमा “दंगाकारीहरू” को समूहमा दुई प्रहरीलाई सशस्त्र व्यक्तिहरूले गोली हानेका थिए। तेहरानको पश्चिममा रहेको मालार्ड काउन्टीमा “अशान्ति नियन्त्रण गर्ने प्रयास गर्दा” चक्कुको चोटबाट तेस्रो प्रहरीको मृत्यु भयो।

ट्रम्पले हस्तक्षेपको चेतावनी दिएका छन्
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बिहीबार फेरि चेतावनी दिए कि यदि इरानी अधिकारीहरूले प्रदर्शनकारीहरूलाई मारे भने अमेरिकाले सैन्य कारबाही गर्न सक्छ।

ह्यु हेविट शोमा एक अन्तर्वार्तामा उनले भने, “मैले उनीहरूलाई भनेको छु कि यदि उनीहरूले मानिसहरूलाई मार्न थाले भने, हामी उनीहरूलाई धेरै कडा प्रतिक्रिया दिनेछौं।”

यसअघि, इरानी राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियानले शान्तिपूर्ण प्रदर्शनहरूसँग व्यवहार गर्दा “पूर्ण संयम” अपनाउन सुरक्षा बलहरूलाई अपील गरेका थिए। एक विज्ञप्तिमा भनिएको थियो, “कुनै पनि हिंसात्मक वा जबरजस्ती व्यवहारबाट बच्नुपर्छ।”

इरानका सर्वोच्च नेता खामेनीले शनिबार भने कि अधिकारीहरूले “प्रदर्शनकारीहरूसँग कुरा गर्नुपर्छ” तर “दंगा गर्नेहरूलाई उनीहरूको ठाउँ देखाउनुपर्छ।”

डिसेम्बर २८ मा तेहरानका पसलेहरू सडकमा निस्किएपछि विरोध प्रदर्शन सुरु भयो। खुला बजारमा अमेरिकी डलरको तुलनामा इरानी मुद्रा, रियालको मूल्यमा भएको तीव्र गिरावटप्रति उनीहरू क्रोधित थिए।

विगत एक वर्षमा, इरानी रियाल रेकर्ड न्यून पुगेको छ, र मुद्रास्फीति ४० प्रतिशत पुगेको छ। इरानको आणविक कार्यक्रममा लगाइएका प्रतिबन्धहरूले अर्थतन्त्रलाई असर गरेको छ, जुन पहिले नै सरकारी कुप्रबंधन र भ्रष्टाचारले कमजोर पारेको थियो।

“हामी कठिनाइमा बाँचिरहेका छौं।”

विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरू चाँडै नै विरोध प्रदर्शनमा सामेल भए, र तिनीहरू अन्य शहरहरूमा फैलिए। धार्मिक प्रतिष्ठान विरुद्ध कडा नारा लगाउँदै भीडहरू प्रायः सुनिन्थ्यो।

बेलायतमा बस्ने एक कार्यकर्ताले बीबीसीलाई पठाएको सन्देशमा, तेहरानकी एक महिलाले निराशा प्रदर्शनको प्रमुख कारण भएको बताइन्।

“हामी कठिनाइमा बाँचिरहेका छौं। यस्तो लाग्छ कि म हावामा झुण्डिरहेको छु, कतै जानको लागि पखेटा छैन, र मेरा सपनाहरू पूरा गर्ने कुनै आशा छैन। यहाँको जीवन असहनीय भएको छ,” उनले भनिन्।

अर्की महिलाले भनिन् कि उनी धार्मिक प्रतिष्ठानले उनको सपना “लगेको” भएकोले विरोध गरिरहेकी थिइन्। उनले भनिन् कि उनी देखाउन चाहन्थिन् कि “हामीसँग अझै पनि चिच्याउने आवाज र अनुहारमा मुक्का छ।”

पश्चिमी शहर इलामकी एक महिलाले भनिन् कि उनी युवाहरूलाई चिन्छिन् जसका परिवारहरू शासनसँग जोडिएका छन् र अझै पनि तिनीहरू विरोध प्रदर्शनमा भाग लिइरहेका छन्। उनले भनिन्, “मेरो साथी र उनका तीन बहिनीहरू, जसका बुबा गुप्तचर सेवाहरूमा एक प्रसिद्ध व्यक्तित्व हुन्, आफ्नो बुबालाई नभनी विरोध प्रदर्शनमा जाँदैछन्।”

यी विरोध प्रदर्शनहरू २०२२ को विद्रोह पछि सबैभन्दा बढी फैलिएका छन्, जुन महसा अमिनीको हिरासतमा मृत्यु भएपछि सुरु भएको थियो।

महसा अमिनी एक युवती कुर्दिश महिला थिइन् जसलाई नैतिकता प्रहरीले हिजाब राम्रोसँग नलगाएको आरोपमा पक्राउ गरेको थियो। मानव अधिकार संस्थाहरूका अनुसार, धेरै महिनामा ५५० भन्दा बढी मानिसहरू मारिएका थिए र २०,००० लाई हिरासतमा राखिएको थियो।

इस्लामिक क्रान्ति पछिको सबैभन्दा ठूलो विरोध प्रदर्शन २००९ मा भएको थियो, जब विवादित राष्ट्रपति चुनाव पछि लाखौं इरानीहरू प्रमुख शहरहरूको सडकमा उत्रिएका थिए। त्यसपछिको दमनको परिणामस्वरूप दर्जनौं विपक्षी समर्थकहरूको मृत्यु भयो र हजारौंलाई हिरासतमा लिइयो।

कलेक्टिभ न्यूजरूमद्वारा बीबीसीको लागि प्रकाशित।