अमेरिकी सेनाद्वारा मादुरोको पक्राउ दाबी: यथार्थ, राजनीति र अन्तर्राष्ट्रिय कानून

अमेरिकी सेनाले काराकासको एक परिसरबाट निकोलस मादुरो र उनकी श्रीमतीलाई लगेको ४८ घण्टा नबित्दै, भेनेजुएलाका नेता न्यूयोर्कको अदालतमा उभिए र अमेरिकी सरकारले लगाएको षड्यन्त्रको आरोपमा दोषी नभएको स्वीकार गरे।

अमेरिकी सेनाले भेनेजुएलाको राजधानी काराकासबाट राष्ट्रपति Nicolás Maduro र उनकी श्रीमतीलाई नियन्त्रणमा लिएर ४८ घण्टाभित्र न्यूयोर्कको अदालतमा उभ्याएको भनिएको घटनाले विश्व राजनीतिमा ठूलो हलचल मच्चाएको छ। यस्तो दाबी यदि सत्य हो भने, यो आधुनिक अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको इतिहासमै अत्यन्तै असामान्य र खतरनाक मोड हुनेछ।

घटनाको मूल दाबी के हो ?

दाबी अनुसार:

• अमेरिकी सेनाले विदेशी सार्वभौम राष्ट्रको राजधानी काराकासमा सैन्य कारबाही गर्‍यो

• सत्तारूढ राष्ट्रप्रमुख मादुरोलाई नियन्त्रणमा लियो

• उनलाई New York को संघीय अदालतमा उपस्थित गराइयो

• मादुरोले अमेरिकी सरकारले लगाएको षड्यन्त्र र लागूऔषध तस्करी सम्बन्धी आरोपमा दोषी नभएको बयान दिए

अभियोजकहरूका अनुसार:

• मादुरो, उनकी श्रीमती, छोरा र निकट सहयोगीहरू

• कोकेन तस्करी र

• अमेरिकाले आतंकवादी समूहको सूचीमा राखेका कार्टेलहरूसँग सहकार्य मा संलग्न थिए

किन यो घटना “अत्यधिक असामान्य” मानिन्छ ?

1️⃣ सार्वभौमिकताको उल्लङ्घन

एक राष्ट्रको निर्वाचित (वा सत्तारूढ) राष्ट्रप्रमुखलाई
अर्को देशले सैन्य बल प्रयोग गरेर अपहरण गर्नु
➡️ संयुक्त राष्ट्रसंघको चार्टर र अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको प्रत्यक्ष उल्लङ्घन हो।

2️⃣ पूर्वनजिर (precedent) को खतरा

यदि यस्तो कारबाही स्वीकार्य मानियो भने:

• शक्तिशाली देशले

• कमजोर देशका नेताहरूलाई

• “अपराध” को नाममा
  जुनसुकै बेला पक्राउ गर्न सक्ने अवस्था बन्न सक्छ।

यसले वैश्विक अराजकता निम्त्याउन सक्छ।

अमेरिकी पक्षको कानुनी रणनीति

अमेरिकाले मादुरोमाथि यसअघि पनि:

• नार्को–टेरोरिज्म

• ड्रग ट्राफिकिङ

• षड्यन्त्र
  जस्ता अभियोगमा मुद्दा दायर गरिसकेको छ।

यो मुद्दा:

• अमेरिकी संघीय अदालत

• अमेरिकी कानून

• प्रमाणको आधार मा चलाइने बताइएको छ।

यसले अमेरिका यो सन्देश दिन खोज्दैछ:

“यो राजनीतिक होइन, फौजदारी मुद्दा हो।”

मादुरोको जवाफ र भेनेजुएलाको दृष्टिकोण

मादुरोले यस्ता आरोपहरूलाई पहिल्यै:

• “शाही (imperialist) योजना”

• भेनेजुएलाको विशाल तेल भण्डारमा पहुँच जमाउने षड्यन्त्र”
  भन्दै अस्वीकार गर्दै आएका छन्।

भेनेजुएलाको तर्क:

• अमेरिका आफ्नो शासन परिवर्तन (regime change) नीति लागू गर्न

• न्याय प्रणालीलाई राजनीतिक हतियार बनाइरहेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रियाको सम्भावित दिशा

यदि यो दाबी सत्य सावित भयो भने:

• रूस, चीन, इरानजस्ता देशहरूले कडा विरोध गर्ने सम्भावना

• संयुक्त राष्ट्रसंघमा आपतकालीन बहस

• ल्याटिन अमेरिकामा तीव्र अस्थिरता

• अमेरिकी कूटनीतिक विश्वसनीयतामा गम्भीर प्रश्न

नेपाल जस्ता साना तथा विकासशील मुलुकका लागि यो घटनाले एउटा गहिरो प्रश्न उठाउँछ:

के अन्तर्राष्ट्रिय कानून साँच्चै सबैका लागि बराबर छ?
कि शक्ति भएका देशका लागि नियम फरक हुन्छ?

यदि शक्ति प्रयोग गरेर विदेशी नेताहरू पक्राउ गर्ने चलन बस्यो भने,

• साना राष्ट्रहरूको सार्वभौमिकता झन् कमजोर

• अन्तर्राष्ट्रिय प्रणाली न्याय होइन, शक्तिमा आधारित बन्ने खतरा