इन्डोनेसियाका राष्ट्रपति Prabowo Subiantoको भारत भ्रमणका क्रममा दिएको एउटा अभिव्यक्तिले इन्डोनेसिया र संस्कृत भाषाबीचको ऐतिहासिक सम्बन्धबारे पुनः अन्तर्राष्ट्रिय बहस सुरु भएको छ।
राष्ट्रपति सुबियान्तोले एक कार्यक्रममा इन्डोनेसियाली भाषा र संस्कृतबीच गहिरो सम्बन्ध रहेको उल्लेख गर्दै आफ्नो भाषामा संस्कृत मूलका धेरै शब्द रहेको र धेरै नामहरू पनि संस्कृतबाट प्रभावित भएको बताएका थिए। उनले आफूले गराएको डीएनए परीक्षणमा भारतीय वंशसँग सम्बन्धित संकेत देखिएको उल्लेख गरेको कुरा पनि चर्चामा आएको छ।
इतिहास हेर्दा इन्डोनेसियाको संस्कृति र भाषामा भारतीय उपमहाद्वीपको प्रभाव प्राचीन कालदेखि देखिन्छ। करिब सातौँदेखि पन्ध्रौँ शताब्दीसम्म दक्षिणपूर्वी एसियामा विकसित Srivijaya Empire र Majapahit Empire जस्ता राज्यहरूमा हिन्दू–बौद्ध दर्शन, संस्कृत साहित्य र भारतीय सांस्कृतिक परम्पराको ठूलो प्रभाव थियो।
तर “इन्डोनेसियाली भाषाको ५० प्रतिशत संस्कृतबाट आएको हो” भन्ने दाबीलाई भाषाविज्ञानको दृष्टिले सावधानीपूर्वक बुझ्नुपर्छ। इन्डोनेसियाको राष्ट्रिय भाषा बहासा इन्डोनेसिया मुख्यतः मलाय भाषाबाट विकसित भएको हो। यसमा संस्कृतसँगै अरबी, डच, पोर्चुगिज, चिनियाँ र अन्य भाषाहरूको पनि प्रभाव रहेको छ। संस्कृतबाट आएका शब्दहरूको संख्या महत्वपूर्ण भए पनि ५० प्रतिशत भन्ने आँकडा सबै भाषाविद्हरूले स्वीकार गरेको तथ्य होइन।
यसका बाबजुद संस्कृतको सांस्कृतिक प्रभाव भने स्पष्ट छ। इन्डोनेसियाली नामहरूमा ‘पुत्र’, ‘देवी’, ‘श्री’, ‘विजय’ जस्ता संस्कृत मूलका शब्दहरू पाइन्छन्। जाभा र बालीको साहित्य, राजकीय परम्परा, कला तथा धार्मिक संस्कारमा पनि संस्कृत र भारतीय सभ्यताको प्रभाव देखिन्छ।
आज विश्वको सबैभन्दा ठूलो मुस्लिम जनसंख्या भएको देश भए पनि इन्डोनेसियाले आफ्नो प्राचीन हिन्दू–बौद्ध सम्पदालाई सांस्कृतिक पहिचानका रूपमा संरक्षण गर्दै आएको छ। विशेषगरी बालीमा हिन्दू परम्परा, मन्दिर संस्कृति र रामायण–महाभारतसँग सम्बन्धित कला अझै जीवित छन्।
यसकारण राष्ट्रपति सुबियान्तोको अभिव्यक्तिले केवल भाषाको विषय मात्र होइन, हजारौँ वर्षदेखि एसिया क्षेत्रका सभ्यताहरूबीच भएको सांस्कृतिक आदान–प्रदानको इतिहासलाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ।
