इरान युद्धका कारण पश्चिम एसियाबाट प्राकृतिक ग्यास र एलएनजी आपूर्तिमा आएको अवरोधले भारतको युरिया उत्पादनमा गम्भीर धक्का लागेको छ। उद्योग स्रोतहरूका अनुसार भारतका केही प्रमुख युरिया कारखानाहरू अहिले आधा क्षमतामा सञ्चालन भइरहेका छन् भने केही संयन्त्रहरूले उत्पादन घटाउन बाध्य भएका छन्। विशेषगरी कतार र खाडी क्षेत्रबाट आउने एलएनजी आपूर्ति प्रभावित हुँदा युरिया उत्पादनको मुख्य कच्चा पदार्थमा दबाब परेको बताइएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार हर्मुज जलडमरू मार्गमा देखिएको अवरोधका कारण भारतको मल आपूर्ति शृङ्खलामा २० देखि २५ प्रतिशतसम्म जोखिम सिर्जना भएको छ। भारतले आफ्नो कृषि उत्पादन कायम राख्न ठूलो परिमाणमा युरिया प्रयोग गर्ने भएकाले यो अवस्था विशेषगरी आगामी खरीफ सिजनका लागि चिन्ताजनक मानिएको छ। यदि युद्ध लामो समयसम्म जारी रह्यो भने युरिया तथा अन्य रासायनिक मलको मूल्य अझै बढ्न सक्ने र त्यसको सीधा असर किसान तथा खाद्य सुरक्षामा पर्ने चेतावनी दिइएको छ।
इरान र क्षेत्रीय विवादका कारण पश्चिम एसियाबाट प्राकृतिक ग्यास र एलएनजी आपूर्ति प्रभावित भएको छ। यसले भारतमा युरिया उत्पादनमा गम्भीर असर पारेको छ। कतिपय कारखानाहरू आधा क्षमतामा सञ्चालन भइरहेका छन् भने केहीले उत्पादन घटाउन बाध्य भएका छन्। भारत कृषि क्षेत्रको ठूलो उपभोक्ता भएकाले युरियाको आपूर्ति सानो अवरोधले मात्र होइन, ठूलो उत्पादन जोखिम समेत निम्त्याउन सक्छ।
यस अवस्थाको प्रभाव केवल भारतभित्र सीमित छैन। नेपालले आफ्नो कृषि मलको ठूलो भाग भारतबाट आयात गर्दछ। भारतमा युरिया अभाव र मूल्य वृद्धिले नेपालमा मलको मूल्य पनि बढ्ने सम्भावना छ। यसले कृषकहरूको उत्पादन लागत बढाउँछ र अन्न उत्पादनमा कमी आउन सक्छ। यदि युरिया र अन्य रासायनिक मलको आपूर्ति दीर्घकालसम्म प्रभावित रह्यो भने आगामी खरीफ सिजनमा धान, गहुँ र तरकारी उत्पादन घट्ने खतरा छ, जसको प्रत्यक्ष असर खाद्य सुरक्षामा देखिनेछ।
अहिलेको परिस्थितिले स्पष्ट पार्छ कि क्षेत्रीय तनावको प्रभाव केवल युद्धग्रस्त देशमा मात्र सीमित छैन, वरन् दक्षिण एसियाको खाद्य शृंखलामा समेत जोखिम सिर्जना गर्छ। भारतले वैकल्पिक आपूर्ति स्रोत खोज्ने र आयात बढाउने तयारी गरिरहेको भए पनि नेपाल लगायत अन्य देशले पनि तत्काल आपूर्ति विकल्प र कृषि योजना पुनर्मूल्याङ्कन गर्नु आवश्यक छ। अन्ततः, यस्ता अन्तर्राष्ट्रिय घटनाले हाम्रा कृषि बजार, मूल्य स्थायित्व र खाद्य सुरक्षामा दीर्घकालीन चुनौती निम्त्याउन सक्ने भएकाले तत्काल र प्रभावकारी रणनीति आवश्यक देखिन्छ।
