भारतले तारिक रहमानलाई नयाँ प्रधानमन्त्रीका रूपमा स्वागत गर्न कूटनीतिक रूपमा निकै सक्रियता देखाएको छ, तर ढाकाबाट सार्वजनिक रूपमा त्यस्तो न्यानोपन नदेखिनुका पछाडि केही गहिरा राजनीतिक र रणनीतिक कारणहरू छन्।
आन्तरिक वैधता र राष्ट्रियतावादी सन्देश
तारिक रहमानको दल बंगलादेश नेशनलिस्ट पार्टी (BNP) ऐतिहासिक रूपमा “भारतीय प्रभावबाट दूरी” भन्ने राष्ट्रवादी राजनीतिक पहिचानमा उभिएको छ।
भारतसँग अत्यधिक नजिक देखिनु BNP समर्थक आधारमा नकारात्मक सन्देश हुन सक्छ।
त्यसैले ढाकाले सार्वजनिक रूपमा “सन्तुलित दूरी” देखाउने प्रयास गरिरहेको हुन सक्छ।
– सरल रूपमा: देशभित्र बलियो देखिन भारतसँग धेरै नजिक देखिन नचाहनु।
अघिल्लो सरकारसँग भारतको घनिष्ठता
भारतको लामो समयको रणनीतिक साझेदारी मुख्यतः शेख हसिना नेतृत्वको अवामी लीगसँग थियो।
सुरक्षा, सीमा, उग्रवाद नियन्त्रण, ट्रान्जिट, ऊर्जा आदि क्षेत्रमा गहिरो सहकार्य थियो।
BNP ऐतिहासिक रूपमा अवामी लीगको प्रतिस्पर्धी र आलोचक दल हो।
यसैले नयाँ नेतृत्वले भारतसँग सम्बन्ध पुनःपरिभाषित गर्न समय लिनु स्वाभाविक छ।
चीन–पाकिस्तान–पश्चिम सन्तुलन कूटनीति
BNP सरकार परम्परागत रूपमा बहुध्रुवीय सन्तुलन कूटनीति अपनाउन चाहन्छ:
चीनसँग पूर्वाधार र लगानी
पाकिस्तानसँग राजनीतिक/ऐतिहासिक सम्बन्ध
पश्चिमसँग लोकतन्त्र–मानवअधिकार सन्दर्भ
यदि ढाकाले भारतसँग अत्यधिक नजिक देखायो भने यो सन्तुलन बिग्रिएको सन्देश जान सक्छ।
घरेलु राजनीति र शक्ति समीकरण
तारिक रहमान लामो समय विदेशमा निर्वासन राजनीतिबाट आएका नेता हुन्।
सेना, प्रशासन, व्यापारिक समूह, इस्लामपन्थी शक्तिहरूबीच नयाँ सन्तुलन बनाउनुपर्ने अवस्था छ।
भारतप्रति तत्काल न्यानोपन देखाउनु घरेलु शक्ति समूहलाई असहज लाग्न सक्छ।
वार्तामा लाभ उठाउने रणनीति
कूटनीतिमा कहिलेकाहीँ दूरी देखाउनु नै वार्तामा लाभ उठाउने तरिका हुन्छ।
सीमा हत्या, नदी पानी बाँडफाँट, व्यापार असन्तुलन, शरणार्थी, ट्रान्जिट शुल्क आदि विषयमा ढाकाले नयाँ सर्तहरू उठाउन सक्छ।
त्यसैले “पहिले दूरी → पछि वार्ता” रणनीति अपनाइएको हुन सक्छ।
भारतले न्यानो स्वागत गर्नु रणनीतिक आवश्यकता हो (स्थिर छिमेकी, सुरक्षा, पूर्वोत्तर पहुँच), तर तारिक रहमानको सरकारले घरेलु वैधता, राष्ट्रवादी छवि, र बहुध्रुवीय कूटनीतिक सन्तुलनका कारण सार्वजनिक रूपमा सावधानीपूर्ण दूरी देखाएको देखिन्छ
