नयाँ अनुसन्धान अनुसार अन्टार्कटिकाको थ्वाइट्स ग्लेशियर लगभग १३ वर्षमा सयौं हिमनदी भूकम्पले हल्लाएको छ। डूम्सडे ग्लेशियरको रूपमा पनि चिनिन्छ, यो यति ठूलो छ कि पूर्ण रूपमा पतन भएमा विश्वव्यापी समुद्रको सतह १० फिटले बढ्न सक्छ। पछिल्लो अध्ययनले अझ स्तब्ध पार्ने कुरा फेला पारेको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले थ्वाइट्सको स्थिरताको बारेमा अघिल्लो विश्लेषण गलत हुन सक्ने बताएका छन्। अष्ट्रेलियाली राष्ट्रिय विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ता थान-सोन फामका अनुसार, यो धेरै कम स्थिर छ र २०१० र २०२३ को बीचमा सयौं हिमशिला भूकम्पहरूले प्रभावित भएको छ, गिजमोडोले रिपोर्ट गरेको छ। थान-सोन फाम भन्छन् कि यी मध्ये धेरैजसो भूकम्पहरू कम-फ्रिक्वेन्सी भूकम्पीय छालहरूको कारण पत्ता लागेनन्।
जियोफिजिकल रिसर्च लेटर्समा प्रकाशित एक अध्ययन अनुसार, एक दशक भन्दा बढी समयदेखि अन्टार्कटिकामा ३६२ वटा हिमनदी भूकम्प गएका छन्, जसमध्ये २४५ वटा डूम्सडे ग्लेशियरमा गएका थिए। बढ्दो तापक्रमले यस विशाल, स्वतन्त्र रूपमा तैरिरहेको बरफको पिण्डलाई द्रुत गतिमा पग्लिरहेको हुनाले थ्वाइट्सलाई पहिले नै विश्वको तटहरूको लागि खतराको रुपमा देखिएको छ ।
डूम्सडे ग्लेशियर किन फेरि विश्वको चिन्ताको केन्द्र बन्यो ?
अन्टार्कटिकाको Thwaites Glacier — जसलाई वैज्ञानिक भाषामा होइन, तर चेतावनीकै रूपमा “डूम्सडे ग्लेशियर” भनिन्छ — फेरि अन्तर्राष्ट्रिय समाचारको शीर्षमा आएको छ। कारण हो, पछिल्लो वैज्ञानिक अनुसन्धानले यसको स्थिरताबारे अघिल्ला अनुमानहरू गलत हुन सक्ने संकेत दिएको छ।
के भयो नयाँ ?
२०१० देखि २०२३ को बीचमा अन्टार्कटिकामा ३६२ वटा हिमनदी भूकम्प दर्ता भएका छन्। तीमध्ये २४५ वटा भूकम्प केवल थ्वाइट्स ग्लेशियरमै केन्द्रित थिए। यो तथ्य Geophysical Research Letters मा प्रकाशित अध्ययनले सार्वजनिक गरेको हो।
अध्ययनका प्रमुख लेखक, Australian National University का अनुसन्धानकर्ता Than-Son Pham का अनुसार, यी भूकम्पहरू प्रायः कम-फ्रिक्वेन्सी का भएकाले विगतमा धेरैजसो पत्ता नै लागेनन्। यही कारणले थ्वाइट्सलाई “अपेक्षाकृत स्थिर” मानिएको रहेछ।
हिमनदी भूकम्प भनेको के हो?
यी भूकम्प पृथ्वीका प्लेटहरू ठोक्किँदा हुने साधारण भूकम्प होइनन्।
ठूलो बरफको पिण्ड अचानक चिप्लिँदा
समुद्रतर्फ खस्दा
वा भित्रै चिरा बढ्दा
उत्पन्न हुने भूकम्पीय कम्पन नै हिमनदी भूकम्प हो।
यसले एउटा गम्भीर सन्देश दिन्छ— ग्लेशियर भित्रैबाट कमजोर हुँदै गएको छ।
किन थ्वाइट्स यति खतरनाक मानिन्छ ?
थ्वाइट्स पूर्ण रूपमा ढल्यो भने:
विश्वव्यापी समुद्र सतह करिब १० फिट (झण्डै ३ मिटर) सम्म बढ्न सक्छ
न्यूयोर्क, ढाका, मुम्बई, बैंकक, एम्स्टर्डामजस्ता सहरहरू डुबानको जोखिममा पर्छन्
अझ खतरनाक कुरा, यसले पश्चिम अन्टार्कटिकाका अन्य ग्लेशियरहरूलाई पनि अस्थिर बनाउन सक्छ
वैज्ञानिकहरू यसलाई “gateway glacier” पनि भन्छन् — ढल्यो भने अरूलाई पनि तान्ने ढोका।
तापक्रम र भूकम्प: दोहोरो दबाब
पहिले नै:
समुद्रको तापक्रम बढ्दै छ
तलबाट बरफ पग्लिँदै छ
अब थपिएको छ:
निरन्तर हिमनदी भूकम्पीय गतिविधि
यसको अर्थ, थ्वाइट्समाथि जलवायु परिवर्तन + भू–भूकम्पीय दबाब एकैसाथ परेको छ। यही संयोजनलाई वैज्ञानिकहरूले “खतरनाक नुस्खा” भनेका छन्।
के यो तुरुन्तै हुने प्रकोप हो?
❌ होइन।
तर ✅ पहिले सोचिएभन्दा छिटो र अनिश्चित हुन सक्ने जोखिम चाहिँ स्पष्ट भएको छ।
वैज्ञानिक चेतावनीको सार:
“यो भोलि ढल्दैन, तर हामीसँग बाँकी समय हामीले सोचेभन्दा कम हुन सक्छ।”
नेपाली पाठकका लागि यसको अर्थ के ?
नेपाल समुद्रबाट टाढा भए पनि:
समुद्र सतह वृद्धिले वैश्विक मौसम प्रणाली बिगार्छ
मनसुन, हिमालको हिउँ, नदी प्रवाहमा अप्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ
तटीय मुलुकहरूमा संकट बढ्दा वैश्विक अर्थतन्त्र र आप्रवासन मा असर पर्छ, जसको प्रभाव नेपालसम्म आइपुग्छ
