अगस्ट २०२५ – ईजरायलमा हालै तीव्र बनेको सैन्य मस्यौदा (मिलिटरी ड्राफ्ट) विवादका कारण हारेदी अर्थात् अति अर्थोडक्स यहुदी समुदाय सडकमा उत्रिएको छ।
सर्वोच्च अदालतले सबै यहुदी पुरुषलाई सैन्य वा राष्ट्रिय सेवामा सहभागी हुनुपर्ने आदेश दिएपछि यसअघि विशेष छुट पाउँदै आएका हारेदीहरूले निरन्तर विरोध प्रदर्शन गरिरहेका छन्। आन्दोलनको कारण् हारेदी समाजका नेताहरूको दाबी अनुसार उनीहरूको जीवनको मूल आधार धार्मिक शिक्षा र परम्परा हो। सैन्य सेवामा जानु भनेको “आत्मिक विनाश” सरह हुने तर्क उनीहरूले दिएका छन्। त्यसैले नयाँ आदेश र कानुनी प्रावधानले उनीहरूको धार्मिक स्वतन्त्रता खोसिने भन्दै तीव्र असन्तुष्टि व्यक्त गरिएको हो।
प्रदर्शनका दृश्य् हालसम्म हजारौं हारेदीहरूले सडक अवरोध, राजमार्ग नाकाबन्दी, र विरोध जुलुस निकालेका छन्। कतिपय स्थानमा प्रदर्शन हिंसात्मक भएको छ—पुलिसमाथि ढुंगामुढा, बोतल प्रहार भएको छ भने सुरक्षाकर्मीहरूले पानीको तोप र अश्रु ग्यास प्रयोग गरेका छन्।् सामाजिक र धार्मिक आयाम हारेदी समुदाय लामो समयदेखि पूर्णकालीन धार्मिक अध्ययनमा केन्द्रित छ। यसकै आधारमा उनीहरूलाई राज्यको तर्फबाट विभिन्न आर्थिक सुविधा र अनुदान प्राप्त हुँदै आएको छ। तर, सामान्य समाजमा यो व्यवस्था विवादित मानिन्छ, किनभने अन्य नागरिकले अनिवार्य सैन्य सेवा गर्नुपर्दा हारेदीहरू मुक्त भइरहेका थिए। राजनीतिक असर् हारेदी प्रतिनिधित्व गर्ने दलहरू—युनाइटेड टोरा जुडाइज़्म र शास—प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहू सरकारका प्रमुख गठबन्धन साझेदार हुन्। तर सैन्य मस्यौदा सुधारप्रति असहमति बढ्दै जाँदा यी दलहरूले समर्थन फिर्ता लिने संकेत गरेका छन्। यसले सरकार अस्थिर बन्ने सम्भावना उच्च बनाएको छ।
कतिपय विश्लेषकहरूले यसलाई नेतन्याहू सरकारलाई सबभन्दा ठूलो चुनौतीको रूपमा चित्रण गरेका छन्। सम्भावित समाधान सरकार र सेना मिलेर ‘हास्मोनियन ब्रिगेड’ नामक विशेष इकाई गठन गर्ने योजना अघि सारिएको छ। यस इकाईमा हारेदी युवाहरूलाई धर्मशास्त्र अध्ययन र सैन्य सेवा दुवै सँगसँगै गर्ने सुविधा दिने तयारी भइरहेको छ। तर यो उपायले व्यापक सहमति जुटाउने वा नजुटाउने भन्ने प्रश्न अझै खुलै छ।् सारांशमा, सैन्य मस्यौदा विवादले ईजरायलमा धार्मिक स्वतन्त्रता र राष्ट्रिय दायित्वबीचको द्वन्द्वलाई पुनः सतहमा ल्याएको छ। यसले केवल सामाजिक असन्तोष मात्र नभई सरकारकै अस्तित्वलाई संकटमा पार्ने संकेत देखिएको छ ।
के हो तर्क ?
हारदी यहुदीहरू धार्मिक अध्ययन (तोरा र ताल्मुद) नै आफ्नो मुख्य कर्तव्य हो भन्छन्।
उनीहरूका दृष्टिमा तोरा अध्ययन नै “इस्राएलको सुरक्षा” को आधार हो।
त्यसैले उनीहरू भन्छन्, “हामी त तोरा पढेर राष्ट्रलाई रक्षा गर्छौं, जबकि अरूले (धार्मिक नभएका यहुदी, सेक्युलर वा राष्ट्रियतावादी) शारीरिक रूपमा लड्छन्।”
यो सोचको परिणाम स्वरूप उनीहरूले लामो समयदेखि अनिवार्य सैन्य सेवा (conscription) बाट छूट पाएका छन्।
🔹 अरूले उठाउने आपत्ति
इस्राएलमा धेरै मानिसलाई लाग्छ कि यो अन्यायपूर्ण छ — किनकि सबै नागरिकले समान जिम्मेवारी लिनुपर्छ भने, हारदीहरूले किन नलिने?
“आम सेना (IDF) मा अरूले आफ्नो जीवन जोखिममा राखेर लड्नु पर्छ, तर हारदी समुदाय भने धर्म पढेर सुरक्षा हुन्छ भन्छन्” भन्ने कुराले ठूलो विवाद पैदा गरेको छ।
हालै त झन् यो विषय इस्राएली राजनीतिमा ठूलो संकट बनेको छ।
