कानुरी मानिसहरूले १३ औं र १५ औं शताब्दीको बीचमा आफूलाई यस क्षेत्रमा स्थापित गरे। उत्तरपूर्वी नाइजरको मरुभूमि पार गर्ने लामो पदयात्राले आगन्तुकहरूलाई चट्टानहरूमा बसेको नुन र माटोको अचम्मको गाँउहरूमा पुरयाउछ । जसमा सहरलाई बालुवाले घेराबन्दी गरेर राखेको छ । यो साहेलको सबैभन्दा अचम्मको र इनामदायी दृश्यहरू मध्ये को एक हो।
यात्रुहरूका पुस्ताहरू दजाडोका कसारहरू अगाडि उभिएका छन्, । तिनीहरूका चर्को पर्खालहरू, वाचटावरहरू, गोप्य मार्गहरू र इनारहरू आश्चर्यचकित हुने खालका छन्, यी सबै कुरा हेर्दा यो एक कुशल तर अज्ञात हातको प्रतिभा जस्तो लाग्दछ ।
जलेको र उजाड क्षेत्रमा यो शहर कसले बनाउन रोज्यो र तिनीहरूले यो किन बनाए भन्ने प्रश्नहरू छन् तर त्यसको कहिल्यै पूर्ण रूपमा जवाफ छैनन र यस शहरलाई किन त्यागियो भनेर कसैसँग उत्तर छैन ।
रहस्यको व्याख्या गर्न कुनै पुरातात्विक खन्ने वा वैज्ञानिक अनुसन्धान गरिएको छैन। Djado कावर ओएसिस क्षेत्रमा अवस्थित छ, राजधानी नियामीबाट 1,300km (800 miles, नाइजरको लिबियासँगको गहिरो समस्याग्रस्त सीमा नजिक कुनै बेला सहाराभरि व्यापार गर्ने काराभान्सका लागि क्रसरोड भएको कावर आज लागूऔषध र हतियारको तस्करीको उर्वर बनेको छ। यसको डरलाग्दो प्रतिष्ठाले सबैभन्दा दृढ यात्री बाहेक सबैलाई रोक्छ।
2002 पछि कुनै विदेशी पर्यटकहरू यहाँ आएका छैनन्, चिरफाका मेयर सिदी आबा लाउएलले भने, कम्युन जहाँ जाडो साइटहरू अवस्थित छन्। जब पर्यटन राम्रो थियो, त्यहाँ समुदायको लागि आर्थिक सम्भावना पनि थियो।
2014 मा सुन पत्ता लाग्दा एक प्रकारको आशीर्वाद प्राप्त भयो । यसले पश्चिम अफ्रिका भरबाट खानी काम गर्नेहरूको आगमनले जीवन र केही आर्थिक राहत ल्याएको देख्यो तर पहाडहरूमा डुबेका डाकुहरू पनि निस्किए ।
नवागन्तुकहरू मध्ये थोरैले क्षर्स भ्रमण गर्न इच्छुक देखिन्छन्। स्थानीय इतिहासको बारेमा बोल्दा मेयर ज्ञानमा धेरै कमीहरू स्वीकार गर्दै कुरा टार्ने गर्दछन ।
उसले चिरफामा तैनाथ औपनिवेशिक(युगका फ्रान्सेली सैन्य अधिकारी अल्बर्ट ले रुवररको कामको कपाटमा पुरानो फोटोकपीहरू बुझाउँछ, जसले साइटको उत्पत्तिमा प्रकाश पार्न असफल प्रयास गरे। साओ, प्राचिनकालदेखि नै यस क्षेत्रमा अवस्थित, कावारमा पहिलो ज्ञात बासिन्दाहरू थिए, र सम्भवतः पहिलो किल्लाहरू स्थापना गरे। तर तिनीहरूको बसोबासको समयरेखा धुमिल छ। अझै पनि उभिएका कतिपय कासरहरूमा ताडका छानाहरू छन्, तिनीहरू पछि बनाइएको बताउछन ।
कानुरी मानिसहरूको ओएसिस सभ्यता 18 औं र 19 औं शताब्दीमा घुमन्ते आक्रमणकारीहरूको क्रमिक रुपमा भएको बदमासीले लगभग नष्ट भएको थियो।
20 औं शताब्दीको प्रारम्भमा पहिलो युरोपेलीहरूको आगमनले आक्रमणकारीहरू विरुद्ध रक्षा गर्न शुरु गरर्यो । फ्रान्सेली सेनाले 1923 मा उक्त क्षेत्रलाई कव्जा गरेको थियो ।
आज, कानुरी र टुबुउ व्यापक रूपमा मिसिएका छन्, तर यस क्षेत्रका परम्परागत नेताहरू, माई भनिन्छ, कनुरी वंशबाट आएका हुन्। तिनीहरू परम्पराको अधिकारीको रूपमा काम गर्छन्, साथै मौखिक इतिहासको संरक्षकको रूपमा काम गर्छन्। तर यी संरक्षकहरूका लागि पनि, धेरै रहस्य अधुरा नै रहन्छन । “हाम्रा हजुरबुवालाई पनि थाहा थिएन। हामीले रेकर्ड राखेका छैनौं, कनुरी नेता कियारी केलाउई अबारी चेगौले भने।
