आजभन्दा करिब ३५,४० वर्ष अगाडिको कुरा हो । एउटा गाउँमा गरिब परिवार बस्थे । दिनभरिको मेलापात गरेर जीवनयापन गर्दथे । बाबुको पहिले नै मृत्यु भइसकेकोले परिवारमा आमा ,छोरी र एक छोरामात्र थिए । आमाले जसोतसो गरेर छोरा छारीलाई हुर्काउदै गएकी थिइन् । अब त, छोरो ठुलो भइसकेको थियो । घरमा मेलापात गोठालो नगई खान नपुग्ने , छोराछोरी पढाउन र लेखाउन ‘फलामको चिउरा चपाउनु’ जस्तै थियो ती एकल आमालाइ । उनले छोरो धने र छोरी वास्मतीलाई पढाउन निकै कोशिस गरिन् तर निकै गाह्रो भइरहेको थियो उनलाइ ? उनले सुइँय सुस्केरा हाल्दै भनन्, गरिब हुनु पनि अभिशाप रहेछ ! विद्यालय जान निकै उत्सुक थियो धने ।
एक दिन धने भागेर विद्यालय गयो । उसलाई शिक्षकले कक्षा १ मा भर्ना गरिदिनु भयो ,ऊ पढ्दै गयो राम्रै पढ्यो पनि । केही महिना पश्चात परीक्षा शुल्क ल्याउन भनी पत्र लेखियो। त्यो पत्र आमालाई दियो ,कसरी तिर्नु ? लामो साश फेर्दै छोराको अनुहार सम्झिन् र आँखाबाट दुई थोपा आँशु झारिन् ……..। फिस तिर्न नसकेपछि उसले पढ्न पाएन ।
उसलाई त्यही गाउँको दाइले शहरको एउटा धनी व्यापारीको घरमा बसेर पढ्ने र घरको काममा सघाउने प्रस्ताव राखे । धने खुशी भयो र केही दिन पछि ऊ शहर गयो अनि पढ्न थाल्यो । उता धनेकी दिदी गाई बाख्रा हेर्नमा व्यस्त । घरमा आमा छोरीमात्र , आमाले बाहिर काम गरेर ल्याएको पैसाले जसोतसो ज्यान पाल्ने काम गरे ।
यसरी केही वर्षहरु बित्दै जाँदा उता धने पनि ठुलो हँदै गयो । राम्रो, सम्पन्न र सँस्कारिक घर पाएकोले अनुशासन र सँस्कार सिक्दै गयो । उता गाउँमा धनेकी दिदी पनि ठुली हुँदै गइन् । बढेकी छोरीको चिन्ता आमालाई हुन थाल्यो । धने यस कुरामा नअत्तालिन आमालाइ आश्वासन दिन्थ्यो ।
एक दिनको मौका छोपेर धनेले भन्यो ,“ घरको सबैकुरा ।” धनेको कामदेखि घरका सबै खुशी थिए ।ऊ असल, इमान्दार र बुद्धिजिवि थियो । ऊ कक्षामा प्रथम हुदै गयो । उसलाई सबैले इज्यत गर्थे, साथीहरूको प्यारो र मिलनसार पनि । उसलाई घमण्ड कुन चराको नाम हो थाहा थिएन । एवम् रीतले ऊ बढ्दै र पढ्दै गयो । घरका उसलाई देखेर अचम्म मान्दै भन्थे ,“हुने बिरुवाको चिल्लो पात भने झै उसले एसइइ परीक्षामा ए प्लस नै ल्यायो। ” उता दिदीको बिहे नगरी नहुने भयो ,आमालाई चिन्ता थपिँदै गयो । धनेले आफ्नो साहुसँग भन्यो, “मलाई केही ऋण दिनुहोस् न भनी ऋण लिनुको सबै कारण बतायो । यो सबै कुरा थहा पाएपछि उसलाई त्यही घरबाट दिदीको बिहे गरिदिने भनी लिन पठायो । ” एक हप्ता पछि दुई आमा छोरी र धने त्यही शहरमा आए । केटोको खोजी भए अनुसार एउटा असल र सम्पन्न घरमा वास्मतिको बिहे भयो ।
दिदीलाई बिहे गर्दा लागेको सम्पूर्ण ऋण तिर्न ऊ राजी भयो । अब गाउँमा आमा एक्लै नै भइन् ,उसलाई आमाको चिन्ता बढ्दै जान थाल्यो ।
उता धनेलाई काठमाण्डौं शहरको उत्कृष्ट कलेजले छात्रवृत्तिमा पढाउने भयो । ऊ विज्ञान विषय लिएर पढ्न थाल्यो ।उसले एघार , बाह्रमा पनि राम्रो अङ्क ल्याएर पास गर्यो । त्यसपछि इन्जिनियरमा नाम निकाल्न सफल भयो । यता धनेलाई धर्म छोरो नै मान्दथे, पढाइमा उसलाई कुनै किसिमको कमि थिएन । निकै मायाममता र प्रेरणासहित ऊ त्यो घरमा हुर्कदै गएको थियो । बिहानीले दिउँसोको सङ्केत गरे झै ऊ दिन एक गुना रात चौगुना सफल हुँदै गयो । खाने मुखलाई जँगाले छेक्दैन भने झै कठिनाइले केही गरेन । संघर्षलाई हाँसी हाँसी स्वीकार गर्दै गयो । भन्दछन् ‘गरिब हुनु अविशाप हो ’ तर उनको जीवनमा यस कुराले फेल खायो ,उनलाई गरिबीले नै संघर्ष गर्न सिकायो ।
पाँच , छ वर्ष पछिको कुरा हो ,धनेले इन्जिनियर पास गरी जागिर खान थाल्यो । उता गाउँमा एक्लै बसेकी आमालाई शहर ल्याएर राख्न थाल्यो । यसपछि उसका सुखका दिन आए । त्यसैले कर्ममा ल्याएको कुरालाई कसैले रोक्न र छेक्न सक्दैन ।
