वर्षौंदेखि उत्तरपश्चिमी साउदी अरबको मरुभूमि प्रायः बालुवाको खाली भाग हो भन्ने सोचाइ थियो जुन कहिलेकाहीं घुमन्ते गोठालाहरूले भ्रमण गर्थे तर एउटा आश्चर्यजनक नयाँ खोजले त्यो धारणालाई चकनाचुर पारेको छ।
पुरातत्वविद्हरूले अब ४००० वर्षभन्दा पुरानो पर्खालले घेरिएका ओएसहरूको विशाल नेटवर्क पत्ता लगाएका छन् जुन प्राचीन समुदायहरूले बनाएका थिए जसले पृथ्वीको सबैभन्दा कठोर परिदृश्यहरू मध्ये एकमा बसोबास मात्र गरेनन् तर फस्टाएका थिए।
यी ओएसहरू साना शिविरहरू वा अस्थायी आश्रयहरू थिएनन्। तिनीहरू तयमा कुरैया दुमात अल जन्दल हैत हुवेयित र खैबर जस्ता स्थायी सुदृढ स्थलहरू थिए। यी ओएसहरू वरिपरि बनाइएका माटोको इँटाका पर्खालहरू धेरै किलोमिटरसम्म फैलिएका छन् र केही अवस्थामा पाँच मिटर उचाइमा पुग्छन्। तिनीहरूले जीवन-निर्वाह गर्ने पानीका स्रोतहरू कृषि भूमि र बसोबास गर्ने ठाउँहरूलाई घेरेका थिए जसले सुझाव दिन्छ कि यी बलियो नेतृत्व सिँचाइ प्रणाली र मरुभूमि अस्तित्वको गहिरो बुझाइ भएका सुव्यवस्थित समाजहरू थिए।
यी किल्लाहरूको स्केल प्राचीन अरबी प्रायद्वीपमा कतै पनि अतुलनीय छ। केही पर्खालहरू आठ किलोमिटरभन्दा बढी लामो हुन्छन् जसले पानी र बालीहरूको सुरक्षा मात्र गर्दैनन् तर क्षेत्रीय नियन्त्रण र उन्नत सामाजिक संगठनको संकेत पनि गर्छन्। यस क्षेत्रमा यस्तो अवधारणा सम्भव मानिनुभन्दा धेरै अघि यी मरुभूमिमा रहेका शहरहरू थिए।
यो खोज केवल पुरातत्वको बारेमा मात्र होइन। यसले प्राचीन मानिसहरूले चरम वातावरणमा कसरी अनुकूलन गरे भन्ने हाम्रो बुझाइलाई पुन: आकार दिन्छ। यसले हामीलाई देखाउँछ कि बाँच्न लगभग असम्भव देखिने ठाउँमा पनि हाम्रा पुर्खाहरूले कृषि इन्जिनियरिङ र रणनीतिक रक्षाको साथ जटिल समाजहरू निर्माण गरिरहेका थिए।
अरबी मरुभूमिले हजारौं वर्षदेखि यी रहस्यहरू गाडेर राखेको छ तर अब तिनीहरू अन्ततः बालुवाबाट उठ्दैछन् जसले हामीलाई सम्झाउँछ कि इतिहास कहिल्यै पनि त्यति सरल हुँदैन जति देखिन्छ। विगत हामीलाई सिकाइएको भन्दा गहिरो पुरानो र अचम्मलाग्दो छ।
