५० वर्षभन्दा बढी समयपछि नासाले फेरि मानवसहितको चन्द्र अभियान सुरु गरेको छ।
आर्टेमिस–२ को सफल प्रक्षेपण केवल एउटा अन्तरिक्ष मिशन मात्र होइन, यो मानव सभ्यताको अर्को ठूलो छलाङ हो। अपोलो युगपछि पहिलो पटक मानिसहरू फेरि चन्द्रमाको कक्षातर्फ प्रस्थान गर्नु विज्ञानको इतिहासमा नयाँ अध्यायको सुरुवात हो।
फ्लोरिडास्थित केनेडी स्पेस सेन्टरबाट उडाइएको यो १० दिने मिशन चन्द्रमामा अवतरण गर्ने होइन, तर यसको उद्देश्य त्योभन्दा अझ रणनीतिक छ। यो अभियानले चन्द्रमाको परिक्रमा गर्दै पृथ्वीबाट अहिलेसम्म मानव पुगेको सबैभन्दा टाढाको दूरी छुन खोजेको छ। यसको मूल लक्ष्य भविष्यमा हुने मानव अवतरण, चन्द्र आधार निर्माण र अन्ततः मंगल अभियानका लागि आवश्यक प्रविधि तथा जीवन–समर्थन प्रणालीको परीक्षण गर्नु हो।
यस अभियानको वैज्ञानिक महत्व अत्यन्तै ठूलो छ। चन्द्रमा अब केवल प्रतीकात्मक विजयको स्थल मात्र रहेन; यो भविष्यको स्रोत–केन्द्रको रूपमा हेरिन थालेको छ। पानी, फलाम, टाइटेनियम, दुर्लभ पृथ्वी धातु र हेलियम–३ जस्ता सम्भावित स्रोतहरूले चन्द्रमालाई आर्थिक र प्राविधिक दृष्टिले अत्यन्तै मूल्यवान बनाएका छन्। विशेषगरी ध्रुवीय क्षेत्रको बरफ भविष्यको मानव बसोबास र अन्तरिक्ष इन्धन उत्पादनका लागि निर्णायक हुन सक्छ। यही कारणले चन्द्रमालाई अब विज्ञानभन्दा बढी रणनीतिक भू–राजनीतिक सम्पत्ति का रूपमा पनि हेर्न थालिएको छ।
यस अभियानको अर्को पाटो भनेको अन्तरिक्ष सर्वोच्चताको नयाँ दौड हो। शीतयुद्धकालमा अमेरिका र सोभियत संघबीच भएको प्रतिस्पर्धा अहिले अमेरिका र चीनबीच देखिन थालेको छ। चीनले रोबोटिक रोभर सफलतापूर्वक चन्द्रमामा उतारिसकेको छ र २०३० सम्म मानव पठाउने लक्ष्य सार्वजनिक गरिसकेको छ।
यस अर्थमा आर्टेमिस–२ विज्ञानसँगै शक्ति प्रदर्शनको सन्देश पनि हो। अन्तरिक्षमा उपस्थिति अब केवल गौरवको विषय होइन, भविष्यका स्रोत, प्रविधि र सुरक्षा नीतिसँग जोडिएको विषय बनेको छ।
नासाको दीर्घकालीन लक्ष्य स्पष्ट छ—चन्द्रमालाई मंगल ग्रहसम्म पुग्ने परीक्षणस्थल बनाउने। चन्द्रमामा दीर्घकालीन बसोबास, विकिरणबाट सुरक्षा, ऊर्जा उत्पादन, पानीको पुनःप्रयोग र मानव जीवन–समर्थन प्रणालीको अभ्यास मंगल अभियानका लागि आधार बन्नेछ। पृथ्वीबाट टाढा अर्को ग्रहमा जीवन सम्भव छ कि छैन भन्ने प्रश्नको पहिलो प्रयोगशाला अब चन्द्रमा बन्नेछ।
सम्पादकीय दृष्टिले हेर्दा, आर्टेमिस–२ केवल वैज्ञानिक सफलता होइन; यो मानव महत्वाकांक्षा, राष्ट्र शक्ति र भविष्यको आर्थिक प्रतिस्पर्धाको संगम हो। अपोलोले मानवलाई चन्द्रमामा पुर्यायो, तर आर्टेमिसले चन्द्रमालाई मानव भविष्यको आधार बनाउने लक्ष्य बोकेको छ।
यदि अपोलोले इतिहास लेखेको थियो भने, आर्टेमिसले भविष्य लेख्न थालेको छ।
