निर्वाचनको संघारमा चार पूर्व प्रधानसेनापति दिल्लीमा: अर्थपूर्ण संकेत कि नियमित भेटघाट ?
काठमाडौँ, फागुन १५ — नेपालमा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको सरगर्मी बढिरहेका बेला नेपाली सेनाका चार पूर्व प्रधानसेनापतिहरूको भारत भ्रमणले राजनीतिक र कूटनीतिक वृत्तमा चासो पैदा गरेको छ । निर्वाचन हुन एक साताअघि भएको यो भ्रमणलाई कतिपयले अर्थपूर्ण संकेतका रूपमा हेरेका छन् भने केहीले यसलाई नियमित सैनिक–कूटनीतिक सम्पर्ककै निरन्तरता ठानेका छन् ।
भारतको राजधानी नयाँ दिल्ली प्रस्थान गर्नेहरूमा पूर्व महारथीहरू प्यार जंग थापा, रुकमाङ्गद कटवाल, गौरव शमशेर जबरा र पूर्णचन्द्र थापा रहेका छन् । उनीहरू बिहीबार त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बाट दिल्ली उडेका थिए ।
रहस्यपूर्ण उद्देश्य, बढ्दो अड्कलबाजी
भ्रमणको उद्देश्यबारे कुनै औपचारिक जानकारी सार्वजनिक गरिएको छैन । उच्च सैन्य स्रोतहरूले यसलाई ‘अनौपचारिक भेटघाट’ भने पनि निर्वाचनको मुखैमा सुरक्षा रणनीति र क्षेत्रीय सम्बन्धका जानकार चार पूर्व सैनिक प्रमुख एकैसाथ दिल्ली पुग्नुलाई ‘ट्रयाक–२ कूटनीति’ को संकेतका रूपमा विश्लेषण गर्न थालिएको छ ।
नेपाल–भारत सैन्य सम्बन्ध ऐतिहासिक रूपमा निकट मानिन्छ । परम्परागत रूपमा नेपाली सेनाका प्रधानसेनापतिहरूलाई भारतीय सेनाको मानार्थ महारथी उपाधि र त्यसको प्रत्युत्तरमा भारतीय सेनापतिलाई नेपाली सेनाको मानार्थ दर्जा प्रदान गर्ने प्रचलन छ । यही सन्दर्भमा पूर्व सैनिक नेतृत्वबीचको नियमित सम्पर्क र रणनीतिक छलफल पनि हुँदै आएका छन् ।
निर्वाचन सन्दर्भले बढायो संवेदनशीलता
यद्यपि भ्रमणको समय–चयनले यसलाई थप संवेदनशील बनाएको छ । प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको तयारी तीव्र भइरहेका बेला सुरक्षा, स्थायित्व र क्षेत्रीय शक्ति–सन्तुलनसम्बन्धी चासो बढेको पृष्ठभूमिमा यो भ्रमणलाई राजनीतिक वृत्तले ध्यानपूर्वक हेरिरहेको छ ।
केही विश्लेषकहरूका अनुसार भारतले नेपालका सुरक्षा संस्थासँग निरन्तर सम्पर्क राख्ने रणनीति अपनाउँदै आएको छ । पूर्व सैनिक नेतृत्वसँगको संवादलाई पनि त्यही निरन्तरताको अंशका रूपमा लिन सकिन्छ । तर, निर्वाचनपूर्व यस्तो सामूहिक भ्रमणले ‘सुरक्षा–राजनीति’ को अन्तर्सम्बन्धबारे नयाँ बहस जन्माएको छ ।
औपचारिक पुष्टि अभाव
सरकारी वा सैनिक दुवै पक्षबाट भ्रमणको एजेन्डा, भेटघाट वा अवधि सम्बन्धी विवरण सार्वजनिक नभएकाले यसको वास्तविक उद्देश्य अझै अस्पष्ट छ । त्यसैले यसलाई अर्थपूर्ण कूटनीतिक संकेत ठान्ने वा नियमित भेटघाट मात्र भन्ने विषय खुला व्याख्याको क्षेत्रमै रहेको देखिन्छ ।
