पाल्पाको पश्चिमी पहाडमा पर्ने रैनादेवी छहरा गाउँपालिका–२। बिहान सबेरै कुहिरोले ढाकिएको चौर, वरिपरि हरिया डाँडाकाँडा, र सीमित सम्भावनाबीच हुर्कँदै गरेका बालबालिका। यही चौरमा २०२४ साल असार १६ गते एक बालक जन्मिए—रामबहादुर राउत।
उनका लागि यो चौर केवल खेल्ने ठाउँ थिएन, यहीँबाट सुरु भयो संघर्ष, चेतना र सपनाको यात्रा।
त्यतिबेला गाउँमा विद्यालय थिएन। पढ्न चाहने बालकका लागि किताबभन्दा ठूलो चुनौती दूरी र अभाव थियो। तर रामबहादुरका पिता तिलबहादुर राउत र गाउँका केही अग्रजहरू चुप लागेर बस्न चाहेनन्। उनीहरूले गंगा माध्यमिक विद्यालयको आधारशिला राखे।
रामबहादुरले अक्षर चिन्ने ‘कखरा’ यहीँबाट सुरु गरे—जहाँ विद्यालयभन्दा ठूलो कुरा आशा थियो।
कक्षा ४ पुगेपछि पढाइ सजिलो रहेन। विद्यालय घरबाट डेढ घण्टा टाढा थियो। बिहान उज्यालो नहुँदै हिँड्नुपर्थ्यो, साँझ अँध्यारोमा फर्किनुपर्थ्यो। यही कठिन यात्राबीच उनले २०४० सालको एसएलसी परीक्षामा दोस्रो स्थान हासिल गरे।
यो केवल व्यक्तिगत सफलता थिएन, यो गाउँका सयौँ सपनाहरूको जित थियो।
तर जीवन सधैं सरल रेखामा अगाडि बढ्दैन।
सानै उमेरदेखि राजनीतिप्रति चासो राख्ने रामबहादुर २०४१ सालको स्ववियु निर्वाचनमा सहभागी हुँदा हिंसाको सिकार बने। पञ्चायती पक्षधर विद्यार्थीको आक्रमणमा उनको खुट्टा भाँचियो। पढाइ रोकियो, शरीर थला पर्यो।
तर सपनाले बैसाखी खोजिसकेको थियो।
ठीक यही मोडमा उनले अर्को बाटो रोजे—शिक्षा र सेवा। गाउँमै शिक्षक बनेर उनले आफूले नपाएको सजिलो भविष्य अरूलाई दिन थाले।
ज्ञान बाँड्दै गर्दा चेतना झन् बलियो बन्यो।
२०४४ सालमा उनी कानून अध्ययनका लागि बुटवल बहुमुखी क्याम्पस पुगे।
र २०४६ साल—देश परिवर्तनको मोडमा थियो। बहुदल पुनःस्थापनाको आन्दोलन गाउँ–गाउँमा फैलिँदै थियो। रामबहादुर गाउँमै आन्दोलनको नेतृत्व गर्दै थिए।
त्यही क्रममा उनी पक्राउ परे।
पाल्पा कारागार।
४० दिन।
भित्तामा चिसो, मनमा आगो।
जेलले उनको शरीर थकायो, तर दृष्टि झन् प्रस्ट बनायो—देश परिवर्तन भाषणले होइन, योजना र नेतृत्वले हुन्छ।
बहुदल पुनःस्थापनापछि जेलमुक्त भएका उनी राजनीतिबाट टाढा भएनन्।
२०४८ साल फागुनमा तानसेन सरे। जीविका चलाउन सानो रेष्टुरेन्ट खोले—दिनभर काम, रातभर पढाइ। राजनीति, अध्ययन र जीवन—तीनै मोर्चामा एकसाथ संघर्ष।
२०५३ सालमा बिएल पूरा गरे, अधिवक्ता बने।
पछि त्रिचन्द्र कलेजबाट समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर (२०५८) र ग्रामीण विकासमा अर्को स्नातकोत्तर (२०७२)।
उनको पढाइ अब डिग्रीका लागि होइन, समाज बुझ्नका लागि थियो।
२०७४ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा उनले रैनादेवी छहरा गाउँपालिकाको अध्यक्ष पदमा उम्मेदवारी दिए। जित हात परेन।
तर उनी हराएनन्।
उनी जनताको दैनिकीमै रहे—योजनामा, छलफलमा, समाधान खोज्ने काममा।
हालै, रामबहादुर राउत विश्वस्तरीय मञ्चमा देखिए।
कोरियामा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय तालिममा विश्वभरबाट छानिएका १४ जनामध्ये एक। विषय—शहर निर्माण रणनीति।
गाउँको चौरबाट सुरु भएको यात्रा, अब विश्वसँग संवाद गर्दै थियो।
उनको विशेषता योजना बनाउने शैली हो—समस्या मात्र गन्ने होइन, क्षमता पहिचान गरेर परिकल्पनामा आधारित योजना। यही दृष्टिकोण प्रयोग गरेर उनले ताप्लेजुङ, मोरङ र पाल्पामा स्थानीय सरकार र संस्थाका लागि प्रभावकारी विकास मोडल तयार पारे।
रामबहादुर राउतको कथा कुनै नायकको चम्किलो सफलता कथा होइन।
यो चोट, जेल, हार र निरन्तर प्रयासको कथा हो।
यो देखाउँछ—४० दिन जेलले पनि, दशकौँ संघर्षले पनि, एउटा स्पष्ट दृष्टिलाई रोक्न सक्दैन।
गाउँको चौरमा जन्मिएको त्यो बालक आज पनि त्यही चौर सम्झन्छ।
किनकि उसलाई थाहा छ—परिवर्तनको बीउ सधैं सानो ठाउँमै उम्रिन्छ।
