के हो न्युट्रन तारा ? यसको ताप कल्पना भन्दा धेरै हुन्छ

जब हामी ब्रह्माण्डको सबैभन्दा अचम्मलाग्दो र रहस्यमय गाउँहरूको बारेमा कुरा गर्छौं, तब न्युट्रोन तारा सधैं शीर्षमा हुन्छ। यो आकारमा सानो मात्र होइन तर यसको सतहको तापक्रम यति उच्च छ कि यो पृथ्वीमा कल्पना गरिएको कुनै पनि तापक्रमभन्दा बाहिर जान्छ। के तपाईं कल्पना गर्न सक्नुहुन्छ कि ताराको सतहको तापक्रम ६० लाख देखि १ करोड डिग्री सेल्सियस सम्म हुन सक्छ? हो, न्युट्रोन ताराको तापक्रम अझ बढी हुन सक्छ।

न्युट्रोन ताराको उत्पत्ति: ऊर्जाको विस्फोटक स्रोत
जब एक विशाल तारा (सूर्य भन्दा कम्तिमा ८ गुणा भारी) आफ्नो जीवनको अन्त्यमा सुपरनोभा विस्फोटको साथ पतन हुन्छ तब एक न्यूट्रोन ताराको जन्म हुन्छ। यस विस्फोट पछि, ताराको बाहिरी भाग अन्तरिक्षमा छरिन्छ र भित्री कोर अत्यधिक दबाबमा संकुचित भएर न्यूट्रोन तारा बन्छ।

* सम्पूर्ण पिण्ड सानो खोलमा (लगभग २० किलोमिटर व्यास) संकुचित हुन्छ र भित्र अकल्पनीय ऊर्जा र ताप जम्मा हुन्छ।

सतहको तापक्रम: यो किन यति उच्च छ?

१. तापीय ऊर्जा-केन्द्रित विस्फोट: सुपरनोभा पछि कोर यति छिटो संकुचित हुन्छ कि यसमा रहेको तापीय ऊर्जाले बाहिर निस्कने बाटो फेला पार्दैन। यो ऊर्जा सतहमा आउँछ र यसलाई अत्यन्तै तातो बनाउँछ।
२. न्यूट्रोन पदार्थको घनत्व: न्यूट्रोन तारा लगभग पूर्ण रूपमा न्यूट्रोनबाट बनेको हुन्छ, कुनै खाली ठाउँहरू बिना। यो पदार्थ यति घना छ कि यसको भित्रको ताप बाहिर निस्कन लाखौं वर्ष लाग्छ।
३. द्रुत परिक्रमा र चुम्बकीय क्षेत्र: न्यूट्रोन तारा प्रति सेकेन्ड सयौं पटक घुम्न सक्छ। यो परिक्रमाले चुम्बकीय क्षेत्रहरूलाई बलियो बनाउँछ जसले सतहमा विशेष गरी ध्रुवहरूमा अझ बढी ऊर्जा उत्पन्न गर्दछ।
यो तापक्रम कति उच्च छ?

न्यूट्रोन तारा: ६००,०००°C देखि १,०००,०००°C
सूर्य सतह: ५,५००°C
पृथ्वी कोर: ५,०००°C
पग्लनुहोस्: १,२००°C
यसको मतलब न्यूट्रोन ताराको सतह सूर्य भन्दा १०० देखि २०० गुणा तातो हुन सक्छ!

के यी ताराहरू पनि चिसो छन्?
हो तर धेरै बिस्तारै। नयाँ बनेको न्यूट्रोन तारा दस लाख डिग्रीमा चम्किन्छ। तर यसलाई पूर्ण रूपमा चिसो हुन अझै लाखौं वर्ष लाग्छ। ऊ अझै पनि तातो निष्क्रिय तर अत्यन्तै घना पिण्ड जस्तै रहन्छ जसलाई हामी “चिसो न्यूट्रोन तारा” भन्छौं।

के यो देख्न सकिन्छ?
हामी न्यूट्रोन तारालाई प्रत्यक्ष रूपमा देख्न सक्दैनौं, तर हामी यो समात्न सक्छौं:
* टेलिस्कोप मार्फत एक्स-रे र गामा-रे।
*यी ताराहरूले आफ्नो तापको कारण शक्तिशाली एक्स-रे विकिरण छोड्छन्।
*विशेष गरी पल्सर (पल्सर) को रूपमा जसले समय-समयमा रेडियो संकेतहरू पठाउँछन्।

निष्कर्ष: ब्रह्माण्डको सीमामा जल्ने आगोको गोला
न्यूट्रोन ताराको सतहको तापक्रम केवल एक आंकडा मात्र होइन, यो ब्रह्माण्डको शक्ति, घनत्व र ऊर्जाको प्रमाण हो। यसले संकेत गर्छ कि जब तारा मर्छ यसको मृत्यु केवल अन्त्य मात्र होइन तर नयाँ अत्यन्तै घना र तातो जीवनको सुरुवात हो।